vertebroplasti
kifoplasti

Yaşla birlikte kemiklerin zayıflamasına ile, basit bir eğilme, öksürme hareketi neticesinde veya bir travma ile omurga kemiklerinde son derece ağrılı çökme kırıkları meydana gelebilir. Bu kırıklar, hastayı yatağa bağlayan, kamburluğa neden olan ve her nefeste sırta bıçak gibi saplanan şiddetli bir ağrılara yol açabilir. Bir zamanlar bu hastalar için tek seçenek, ağrı kesiciler ve aylarca süren yatak istirahatinden ibaretti. Şimdiyse elilmizde stabilizasyon ameliyatları, vertebroplasti veya kifoplasti gibi bir çok seçenek mevcut. 

Hastanın kırığını değerlendirdiğimizde, nöral bası saptamazsak ve hastanın dekompresyon ihtiyacı olmadığına karar verirsek büyük ve ciddi bir girişim seçeneği olan stabilizasyon cerrahisini eleyebiliri. Bu gibi durumlarda hem hastanın omur kemiğini desteklemek hem de ağrı kontrolünü sağlamak amacıyla elimizde kalan önemli seçenekler arasında vertebroplasti ve kifoplastiyi sayabiliriz. Bu işlemlerde, kırık ve çökmüş omurun içine özel bir “kemik çimentosu” enjekte ederek, onu içeriden güçlendirmeyi ve ağrıyı kontrol etmeyi hedefleriz. Bu yazıda,  tekniğin ne olduğunu, tarihini, aralarındaki farkı, kimlere uygulandığını bilimsel verilerle inceleyeceğiz.

Bu devrim niteliğindeki fikrin temelleri, 1984 yılında Fransa’da atıldı. Dr. Hervé Galibert, boynundaki bir tümöre (hemanjiyom) bağlı olarak omuru eriyen ve şiddetli ağrı çeken bir hastayı tedavi ediyordu. Galibert, tümörü besleyen damarları tıkamak (embolizasyon) için kullandığı Polimetilmetakrilat adı verilen akrilik çimentonun, omurun içine sızdığında sadece tümörü yok etmekle kalmayıp, aynı zamanda omuru stabilize ederek hastanın ağrısını kestiğini fark etti. Bu tesadüfi gözlem, Vertebroplasti‘nin doğuşuydu. 

Prosedür, 1990’larda tümörlerden çok daha yaygın bir sorun olan osteoporoza bağlı çökme kırıklarının tedavisinde kullanılmaya başlandı ve hızla tüm dünyaya yayıldı. Daha sonra, 1990’ların sonlarında, çöken omurun sadece içini doldurmakla kalmayıp, aynı zamanda yüksekliğini bir miktar geri kazandırma fikri ortaya atıldı. Bu amaçla, önce omurun içine bir balon yerleştirip şişirerek bir boşluk yaratma ve ardından bu boşluğa daha kontrollü bir şekilde çimento doldurma tekniği geliştirildi. Bu yönteme de Kifoplasti adı verildi.

Kimler Vertebroplasti ve Kifoplasti İçin Uygun Adaydır?

Vertebroplasti ve Kifoplasti, her omurga kırığı için uygun değildir. Bu tedavilerin ana endikasyonu, konservatif tedavilere (ağrı kesiciler, yatak istirahati, korse) yanıt vermeyen, şiddetli ağrıya neden olan yeni (akut veya subakut) omurga çökme kırıklarıdır. En sık uygulandığı durumlar:

1. Osteoporotik Çökme Kırıkları: En yaygın kullanım alanıdır. Kemik erimesi nedeniyle zayıflamış bir omurun çökmesi sonucu ortaya çıkan şiddetli sırt ve bel ağrısı için iyi bir seçenek olabilir.

2. Tümöre Bağlı Kırıklar: Omurgaya metastaz yapmış veya miyelom gibi kemik iliği kanserleri nedeniyle zayıflayıp kırılmış omurların neden olduğu şiddetli ağrı da kullanılabilir. Bu hastalarda amaç, ağrıyı kontrol altına alarak yaşam kalitesini artırmaktır.

3. Travmatik Kırıklar: Genç ve sağlıklı bireylerdeki ciddi travmatik kırıklar için genellikle uygun değildir. Ancak seçilmiş bazı stabil travmatik kırıklarda kullanılabilir.

Bu işlemler, ağrıya neden olmayan eski, iyileşmiş kırıklarda veya fıtığa bağlı bacağa yayılan sinir ağrılarında etkili değildir. Aynı zamanda kırık nedeniyle sinir basısı olan, hastalarda kuvvet kaybına yol açan kırık durumlarında kullanımı önerilmez. Aslında bu tedavilerin amacı, stabilizasyon cerrahisi kadar büyük bir cerrahi gerektirmeyen ancak hastanın yaşam kalitesini düşüren seçilmiş vakalarda bir tedavi opsiyonu oluşturmaktır.

Vertebroplasti vs. Kifoplasti

Her iki yöntemin de amacı, kırık omurun içine Polimetilmetakrilat (PMMA) adı verilen medikal bir kemik çimentosu enjekte etmektir. Temel fark, çimentonun nasıl enjekte edildiğidir.

Vertebroplasti:

Bu, orijinal ve daha basit tekniktir. Hasta, floroskopi masasına yüzüstü yatırılır. İşlem genellikle lokal anestezi ve hafif bir sedasyon altında yapılır. Hekim, floroskopi görüntülemesi altında, özel bir iğneyi (trokar) sırt cildinden geçirerek, omurun “pedikül” adı verilen kemik sapından ilerletir ve kırık omur gövdesinin içine ulaşır. İğnenin doğru yerde olduğu teyit edildikten sonra, macun kıvamındaki PMMA kemik çimentosu, yüksek basınç altında doğrudan kırık ve gözenekli kemik yapısının içine enjekte edilir. Çimento, kemik içindeki çatlaklara dolarak, adeta kırık bir duvarın “içeriden sıvanması” gibi bir etki yaratır, omuru anında stabilize eder ve sertleşir.

Kifoplasti:

Bu, Vertebroplasti’nin daha gelişmiş bir versiyonudur. İşlemin ilk adımları aynıdır; iğne ile kırık omurun içine ulaşılır. Ancak çimentoyu doğrudan enjekte etmek yerine, önce iğnenin içinden “balon tamp” adı verilen küçük, şişirilebilir bir balon omur gödesine ilerletilir. Bu balon, omurun içinde yavaşça şişirilir. Şişen balon, çökmüş olan omurun üst ve alt plakalarını, bir araba krikosu gibi, bir miktar yukarı doğru iter ve omurun yüksekliğini bir nebze geri kazandırmaya çalışır. Daha da önemlisi, balon indirildiğinde, omurun içinde çimento için kontrollü bir boşluk yaratmış olur. Ardından, PMMA kemik çimentosu, yüksek basınç gerektirmeden, bu hazırlanmış boşluğun içine daha düşük bir basınçla ve daha kontrollü bir şekilde doldurulur.

Başarı Şansı, Riskler ve İki Yöntemin Karşılaştırılması

Her iki yöntemin de ağrıyı gidermedeki başarı oranı son derece yüksektir. Doğru seçilmiş hastalarda, işlemden sonraki ilk 24-48 saat içinde ağrıda %80-95 oranında dramatik bir azalma ve mobilitede artış sağlanır. Bu, hastaların ağrı kesici ihtiyacını azaltır ve hızla normal hayatlarına dönmelerini sağlar.

• Vertebroplasti mi, Kifoplasti mi?

  • Ağrı Kontrolü: Büyük bilimsel çalışmalar ve meta-analizler, her iki yöntemin de ağrıyı gidermede benzer derecede etkili olduğunu göstermektedir.

  • Yükseklik Restorasyonu: Kifoplasti, balon kullanımı sayesinde, çöken omur yüksekliğini bir miktar geri kazandırmada ve kamburluk (kifoz) açısını düzeltmede vertebroplastiye göre teorik olarak daha üstündür.

  • Çimento Kaçağı Riski: Kifoplasti’de çimento daha düşük bir basınçla, önceden hazırlanmış bir boşluğa doldurulduğu için, omur dışına çimento sızma riski teorik olarak daha düşüktür.

Komplikasyon ve Riskler:

• • Çimento Kaçağı (Cement Leakage): En sık görülen ve en çok dikkat edilen risktir. Çimentonun, omur gövdesinin dışına, yakındaki damarlara, disk mesafesine veya omurilik kanalına sızmasıdır. Çoğu sızıntı küçüktür ve belirti vermez. Ancak, çimento omurilik kanalına sızarsa sinirlere bası yapabilir veya damar içine sızarak akciğere pıhtı atmasına neden olabilir. Bu ciddi komplikasyonlar çok nadirdir, ancak tehlikelidir.

  • Komşu Seviye Kırığı: İşlem yapılan ve çimento ile güçlendirilen omur, komşu zayıf omurlara binen yükü artırabilir. Bu durum, işlem sonrası dönemde komşu bir omurda yeni bir çökme kırığı gelişme riskini bir miktar artırabilir. Bu, tedavinin en çok tartışılan uzun dönem risklerindendir.

  • Enfeksiyon, kanama gibi genel riskler çok düşük de olsa olasılık dahilindedir.