Multipl Skleroz (MS) İlişkili Nöropatik Ağrı
MS’te yanma, batma, elektriklenme, Lhermitte belirtisi, trigeminal nevralji ve spastisite ağrısı aynı mekanizmayla oluşmaz. Doğru tedavi için ağrının tipi ayrılmalıdır.
MS ağrısında hedef yalnızca ağrıyı azaltmak değil; nöropatik ağrı, spastisite, mekanik ağrı ve atak ilişkisini ayırmaktır.
Tıbbi inceleme: Bu içerik Dr. Öğr. Üyesi Bilgehan Potoğlu tarafından tıbbi bilgilendirme amacıyla hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. MS ilişkili ağrı değerlendirmesi nöroloji takibi, beyin-sinir cerrahisi, fizik tedavi ve rehabilitasyon ekseniyle birlikte düşünülmelidir.
MS ilişkili nöropatik ağrı nedir?
MS ilişkili nöropatik ağrı; multipl sklerozun beyin, omurilik veya sinir yollarında oluşturduğu hasara bağlı gelişen yanma, batma, elektriklenme, iğnelenme, dokunmayla ağrı veya soğuk-sıcak hassasiyeti şeklindeki ağrıdır. Bu ağrı çoğu zaman kas ya da eklemden değil, ağrıyı taşıyan ve yorumlayan sinir sistemindeki bozulmuş iletimden kaynaklanır. IASP nöropatik ağrıyı somatosensoriyel sinir sistemindeki lezyon veya hastalık sonucu gelişen ağrı olarak tanımlar; santral nöropatik ağrı MS’te görülebilen ağrı mekanizmalarından biridir.
Multipl Sklerozda Ağrı Neden Yanıltıcı Olabilir?
Multipl sklerozda ağrının en yanıltıcı tarafı şudur: aynı hastada birden fazla ağrı mekanizması aynı anda bulunabilir.
Bir hastada bacakta yanma nöropatik ağrıya, omuz veya bel ağrısı hareketsizliğe, kasılma ve sertlik spastisiteye, yüzde şimşek çakması gibi ağrı ise trigeminal nevraljiye bağlı olabilir. Bu nedenle “MS ağrısı” tek bir tanı değil, dikkatle ayrıştırılması gereken bir klinik tablodur.
MS Trust ve MS Society gibi hasta bilgilendirme kaynakları; MS’te iğnelenme, uyuşma, yanma, batma, Lhermitte belirtisi, trigeminal nevralji, optik nevrit ve “MS hug” gibi farklı ağrı paternlerinin görülebileceğini belirtir. Klinik değerlendirme bu paternleri birbirinden ayırmayı hedeflemelidir.
MS’te Her Ağrı Sinir Ağrısı Değildir
MS hastalarında ağrı nöropatik, kas-iskelet kaynaklı, spastisiteye bağlı veya atakla ilişkili olabilir. Tedavi planı, ağrının adından çok mekanizmasına göre değişir. Bu yüzden ilk değerlendirmede ağrının nasıl başladığı, nerede hissedildiği, neyle arttığı ve nörolojik bulgularla ilişkisi ayrıntılı olarak sorgulanmalıdır.
| Ağrı tipi | Tipik tarif | Ayırt ettiren ipucu | Yaklaşım |
|---|---|---|---|
| Nöropatik ağrı | Yanma, batma, elektriklenme, karıncalanma | Dokunma, soğuk veya sıcakla tetiklenebilir | Nörolojik muayene, ağrı haritalaması, nöropatik ağrı tedavisi |
| Spastisite ağrısı | Kasılma, çekilme, sertlik, kramp | Kol veya bacakta tonus artışı olur | Germe, fizik tedavi, ilaç, botulinum toksin veya seçilmiş ileri seçenekler |
| Kas-iskelet ağrısı | Bel, boyun, omuz, kalça veya eklem ağrısı | Hareketle ve yüklenmeyle artabilir | Mekanik neden araştırılır, egzersiz ve hedefe yönelik tedavi planlanır |
| Trigeminal nevralji | Yüzde ani, şimşek çakar gibi ağrı | Konuşma, çiğneme veya dokunmayla tetiklenebilir | Nörolojik değerlendirme, ilaç tedavisi, seçilmiş olgularda girişimsel/cerrahi seçenekler |
| Lhermitte belirtisi | Boynu öne eğince omurgadan kola/bacağa elektrik yayılması | Kısa süreli elektriklenme hissi | Servikal omurilik tutulumu ve ayırıcı nedenler değerlendirilir |
MS’te bacak yanması ne anlama gelir?
Bacakta yanma MS’e bağlı santral nöropatik ağrıdan kaynaklanabilir; ancak bel fıtığı, periferik sinir sıkışması, diyabetik nöropati veya vitamin eksikliği de ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
MS ağrısı atak belirtisi midir?
Her ağrı yeni MS atağı anlamına gelmez. Yeni güçsüzlük, görme kaybı, denge bozukluğu veya belirgin uyuşma artışı varsa nöroloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Spastisite ağrısı farklı mıdır?
Evet. Spastisite ağrısı kas sertliği, çekilme, kramp ve hareket kısıtlılığıyla ilişkilidir. Nöropatik ağrı ise daha çok yanma, batma ve elektriklenme şeklinde olur.
MS’te Nöropatik Ağrı Neden Olur?
MS’te nöropatik ağrının temelinde çoğu zaman miyelin hasarı, santral sinir sistemi inflamasyonu ve ağrı-duyu yollarındaki iletim bozukluğu yer alır. Miyelin, sinir liflerinin etrafındaki koruyucu kılıf gibi düşünülebilir. Bu yapı hasar gördüğünde sinir sistemi normal duyu mesajlarını yanlış yorumlayabilir; ağrısız bir temas ağrılı algılanabilir veya ortada belirgin bir uyaran yokken yanma-elektriklenme hissi oluşabilir.
Bu ağrı bazen yeni bir MS atağı sırasında belirginleşir, bazen de daha önce oluşmuş sinir sistemi hasarının kalıcı sonucu olarak devam eder. 2024 tarihli PubMed indeksli derleme, MS’e bağlı nöropatik ağrının demiyelinizasyon, aksonal hasar, santral inflamasyon ve miyelin kılıfın doğrudan etkilenmesiyle ilişkili olabileceğini vurgular.
MS’te nöropatik ağrı ne kadar sık görülür?
MS’te ağrı sanıldığından daha yaygındır ve nöropatik ağrı hastanın uykusunu, hareketini, ruh halini ve günlük işlevlerini belirgin şekilde etkileyebilir. 2023 tarihli sistematik derleme ve meta-analizde, MS hastalarında nöropatik ağrı prevalansı yaklaşık %26,8 olarak bildirilmiştir; aynı analizde nöropatik ağrının depresyon ve anksiyete ile ilişkili olabileceği de belirtilmiştir.
Klinik mesaj: MS hastasının ağrı şikâyeti “hastalığın doğal parçası” denilerek geçiştirilmemelidir. Ağrı doğru sınıflandırıldığında daha hedefli yönetilebilir.
MS İlişkili Nöropatik Ağrı Nasıl Hissedilir?
MS ilişkili nöropatik ağrı çoğu hastada “yanıyor”, “iğne batıyor”, “elektrik geçiyor”, “derim hassaslaştı”, “soğuk değince sızlıyor” veya “dokununca bile acıyor” şeklinde tarif edilir. Bazı hastalarda ağrı sabittir; bazılarında ise kısa ataklar halinde gelir.
Yanma ve sıcaklık hissi
Özellikle bacak, ayak, kol veya gövdede içten gelen yanma şeklinde tarif edilebilir.
Elektrik çarpması
Kısa süreli, keskin ve sinir sistemi kaynaklı rahatsız edici ataklar görülebilir.
Dokunmakla ağrı
Normalde ağrılı olmayan dokunma, kıyafet teması veya sıcak-soğuk değişimi ağrılı algılanabilir.
Boynu eğince elektriklenme
Enseden omurgaya, kola veya bacağa doğru yayılan kısa süreli elektriklenme hissi olabilir.
Yüzde şimşek çakar gibi ağrı
Konuşma, çiğneme, diş fırçalama, yüze dokunma veya soğuk hava ile tetiklenebilir.
Kasılma ve kramp ağrısı
Kas sertliği, çekilme, kramp ve hareket kısıtlılığı nöropatik ağrıdan ayrı değerlendirilmelidir.
Lhermitte Belirtisi ve Trigeminal Nevralji
MS ilişkili ağrı içinde bazı paternler hastalar tarafından çok tipik şekilde tarif edilir. Bunlar doğru tanındığında hem gereksiz tetkiklerin hem de yanlış tedavilerin önüne geçilebilir.
Boynu öne eğince elektrik yayılması
Lhermitte belirtisi, boynun öne eğilmesiyle enseden omurgaya, kola veya bacağa doğru yayılan kısa süreli elektriklenme hissidir. MS hastalarında görülebilir; ancak tek başına MS’e özgü değildir. Boyun omuriliğini etkileyen başka durumlar da benzer his oluşturabilir.
Yüzde ani ve şiddetli ağrı
Trigeminal nevralji, yüzde ani, kısa süreli, şiddetli ve elektrik çarpması benzeri ağrı ataklarıyla seyreder. MS hastalarında trigeminal sinir yollarının santral etkilenmesine bağlı olarak görülebilir.
Her yüz ağrısı trigeminal nevralji değildir
Diş ağrısı, sinüzit, temporomandibular eklem sorunları ve atipik yüz ağrısı ile karışabilir. Bu yüzden yüz ağrısında klinik değerlendirme dikkatli yapılmalıdır.
MS Ağrısı Atak Belirtisi Olabilir mi?
MS’te yeni başlayan veya belirgin şekilde artan ağrı bazen atakla ilişkili olabilir; fakat her ağrı atağı göstermez. Bir ağrının atakla ilişkili olup olmadığını anlamak için ağrının süresi, eşlik eden yeni nörolojik bulgular, enfeksiyon, ateş, yorgunluk, uyku bozukluğu, ilaç değişikliği ve stres gibi tetikleyiciler birlikte değerlendirilmelidir.
MS’in hastalık seyrini değiştiren tedavileri ve atak yönetimi nöroloji takibinde yürütülür. Ağrı değerlendirmesinde ise amaç; nöropatik ağrı, spastisite, mekanik ağrı ve diğer ayırıcı nedenleri netleştirmektir. NICE erişkin MS yönetim kılavuzu, MS bakımında mobilite, yorgunluk, spastisite ve rehabilitasyon gibi alanların düzenli değerlendirilmesini önerir.
Tanıda Nelere Bakılır?
MS ilişkili nöropatik ağrının tanısında tek bir laboratuvar testi yeterli değildir. Tanı; hastanın öyküsü, nörolojik muayenesi, ağrının dağılımı, MS plaklarının yeri, kullanılan ilaçlar, eşlik eden omurga veya periferik sinir problemleri ve gerekirse görüntüleme bulgularıyla birlikte değerlendirilir.
Ağrı yanma, batma veya elektriklenme şeklinde mi?
Bu tarif nöropatik ağrı lehine olabilir.
Ağrı belirli bir eklem hareketiyle mi artıyor?
Kas-iskelet kaynaklı ağrı veya omurga problemi araştırılmalıdır.
Dokunma, soğuk veya sıcak ağrıyı artırıyor mu?
Allodini ve sıcak-soğuk hassasiyeti santral nöropatik ağrıyı düşündürebilir.
Kaslarda sertlik, spazm veya istemsiz kasılma var mı?
Spastisiteye bağlı ağrı ayrı bir tedavi planı gerektirir.
Ağrı yeni nörolojik belirtilerle birlikte mi başladı?
Yeni güçsüzlük, görme kaybı, denge bozukluğu veya idrar-dışkı kontrol değişikliği varsa nöroloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
MS dışı nedenler dışlandı mı?
Bel-boyun fıtığı, periferik sinir sıkışması, diyabetik nöropati ve vitamin eksiklikleri benzer yakınmalar yapabilir.
Tedavi Nasıl Planlanır?
MS ilişkili nöropatik ağrıda tedavi, ağrının mekanizmasına göre kişiselleştirilir. Klasik ağrı kesiciler nöropatik ağrıda çoğu zaman yeterli olmayabilir. Bu nedenle tedavi planı; nöroloji takibi, ağrı mekanizmasının belirlenmesi, ilaç seçimi, spastisite yönetimi, rehabilitasyon ve gerekirse girişimsel seçeneklerin birlikte düşünülmesiyle oluşturulur.
Ağrının tipi belirlenir
Ağrının nöropatik mi, spastisiteye bağlı mı, mekanik mi, yoksa karma tipte mi olduğu ayrılır.
MS atağı ve tetikleyiciler dışlanır
Ateş, enfeksiyon, idrar yolu bulguları, aşırı sıcak, ilaç değişikliği ve yeni nörolojik bulgular sorgulanır.
Nöropatik ağrı ilaçları seçilir
Amitriptilin, duloksetin, gabapentin veya pregabalin gibi seçenekler hasta özelinde değerlendirilir. Trigeminal nevraljide karbamazepin ayrı bir başlıktır.
Spastisite varsa ayrı plan yapılır
Kas tonusu, hareket açıklığı, yürüme, oturma dengesi, bakım kolaylığı ve günlük yaşam hedefleri birlikte değerlendirilir.
Rehabilitasyon ağrı yönetimine eklenir
Germe, denge egzersizleri, postür düzenleme, enerji koruma stratejileri ve güvenli aktivite planı ağrı yönetiminin parçasıdır.
Girişimsel seçenekler seçilmiş hastalarda düşünülür
Botulinum toksin, baklofen pompası, trigeminal nevraljiye yönelik girişimler veya omurga/periferik sinir kaynaklı ağrı tedavileri muayene bulgularına göre değerlendirilir.
NICE nöropatik ağrı kılavuzu, trigeminal nevralji dışındaki nöropatik ağrılarda amitriptilin, duloksetin, gabapentin veya pregabalini başlangıç seçenekleri arasında sayar; etkisizlik veya tolere edilememe durumunda ilaç değişimi önerir. İlaç seçimi yaşa, uyku durumuna, denge sorununa, böbrek fonksiyonuna, kullanılan MS ilaçlarına ve düşme riskine göre yapılmalıdır.
MS Ağrısında Tek Etiket Değil, Mekanizma Ayrımı Gerekir
MS ilişkili ağrıda en sık yapılan hata, bütün şikâyetleri “MS ağrısı” başlığı altında toplamaktır. Oysa nöropatik yanma ağrısı, spastisiteye bağlı kasılma, bel-boyun kaynaklı mekanik ağrı ve trigeminal nevralji aynı tedavi mantığıyla yönetilmez.
- Ağrının tarifi sinir sistemi hasarıyla uyumlu mu?
- Ağrıyı artıran şey hareket mi, kasılma mı, temas mı, yoksa yeni nörolojik belirti mi?
- Ağrı hastanın uykusunu, yürümesini, rehabilitasyonunu ve günlük bakımını ne kadar bozuyor?
Tedavide hedef yalnızca ağrı skorunu düşürmek değil, hastanın yaşamını yeniden daha yönetilebilir hale getirmektir.
Tekirdağ ve Trakya’da MS İlişkili Ağrı Değerlendirmesi
Tekirdağ, Çorlu, Çerkezköy, Lüleburgaz, Kırklareli, Edirne, Keşan, Silivri ve İstanbul Avrupa yakasından gelen MS hastalarında değerlendirme; mevcut nöroloji takibi, beyin/omurilik MR görüntüleri, kullanılan ilaçlar, atak öyküsü ve ağrının günlük yaşama etkisi üzerinden yapılır.
Randevuya Gelirken Hangi Belgeler Faydalıdır?
- Son beyin ve omurilik MR görüntüleri, mümkünse CD veya dijital kayıt.
- Nöroloji epikrizleri ve MS tanı/takip raporları.
- Kullanılan MS ilaçları ve ağrı ilaçlarının listesi.
- Daha önce denenmiş fizik tedavi, rehabilitasyon veya girişimsel tedavi notları.
- Ağrının ne zaman başladığını, nerede hissedildiğini ve neyle arttığını gösteren kısa bir ağrı günlüğü.
- Spastisite, düşme, yürüme bozukluğu, uyku sorunu veya yüz ağrısı varsa bunlara ait gözlemler.
Hizmet Bölgeleri
MS ilişkili nöropatik ağrı, spastisite ve mekanik ağrı ayrımı için yerel değerlendirme yapılabilir.
Çorlu’dan başvuran MS hastalarında nöroloji takibi ve MR bulguları birlikte değerlendirilir.
Çerkezköy ve Kapaklı çevresinde bacak yanması, spastisite ve yüz ağrısı yakınmaları birlikte ele alınabilir.
İstanbul, Silivri, Lüleburgaz, Kırklareli, Edirne ve Keşan’dan gelen hastalar için randevu öncesi tetkik hazırlığı önerilir.
Ne Zaman Gecikmeden Değerlendirme Gerekir?
- Yeni güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı veya denge bozukluğu eşlik ediyorsa.
- Ağrı ilk kez başladıysa ve giderek artıyorsa.
- Bacakta veya kolda yeni uyuşma, yanma veya elektriklenme belirginleştiyse.
- Yüzde ani, şimşek çakar tarzda ağrı atakları başladıysa.
- Kasılmalar günlük bakım, hijyen, yürüme veya oturmayı zorlaştırıyorsa.
- Ağrı uykuyu, ruh halini veya rehabilitasyona katılımı belirgin bozuyorsa.
- Ateş, enfeksiyon şüphesi, idrar yolu bulguları veya genel durum bozulması varsa.
- İdrar veya dışkı kontrolünde yeni ve belirgin değişiklik geliştiyse.
Bu belirtiler yeni MS atağı, enfeksiyon, omurilik etkilenmesi, spastisite artışı veya başka bir nörolojik sorunla ilişkili olabilir. Böyle durumlarda nöroloji takibi ve gerekirse acil değerlendirme önceliklidir.
İlişkili Sayfalar ve İç Linkler
Bu sayfa santral ağrı kümesinin alt sayfasıdır. Ağrının tipine göre aşağıdaki konular birlikte değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
MS’te nöropatik ağrı nasıl anlaşılır?
MS’te nöropatik ağrı genellikle yanma, batma, elektriklenme, iğnelenme, karıncalanma, dokunmayla ağrı veya soğuk-sıcak hassasiyeti şeklinde hissedilir. Ağrı bazen belirli bir sinir hattı gibi yayılır, bazen de vücudun bir bölgesinde sürekli rahatsız edici bir duyum olarak kalır. Kesin ayrım için nörolojik muayene gerekir.
MS ağrısı yeni atak anlamına gelir mi?
Her ağrı yeni MS atağı anlamına gelmez. Ağrı; eski plaklara bağlı nöropatik ağrı, spastisite, kas-iskelet sorunu, yürüme bozukluğu, enfeksiyon veya ilaç değişikliğiyle ilişkili olabilir. Ancak ağrı yeni güçsüzlük, görme kaybı, denge bozukluğu veya belirgin uyuşma artışıyla birlikteyse nöroloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
MS’te bacak yanması neden olur?
Bacakta yanma MS’e bağlı santral nöropatik ağrıdan kaynaklanabilir. Beyin veya omurilikteki duyu yolları etkilendiğinde sinir sistemi normal duyuları yanma, batma veya elektriklenme gibi algılayabilir. Ancak bel fıtığı, periferik sinir sıkışması, diyabetik nöropati veya vitamin eksikliği gibi başka nedenler de ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
Lhermitte belirtisi tehlikeli midir?
Lhermitte belirtisi boynu öne eğince omurgadan aşağı elektriklenme hissi oluşmasıdır. MS’te görülebilir; ancak tek başına hastalığın kötüleştiğini göstermez. Yeni başladıysa, sıklaşıyorsa veya güçsüzlük, uyuşma, denge bozukluğu gibi bulgular eşlik ediyorsa değerlendirilmelidir.
MS’te trigeminal nevralji görülür mü?
Evet. MS hastalarında trigeminal nevralji görülebilir. Yüzde ani, kısa süreli, elektrik çarpması gibi ağrı ataklarıyla karakterizedir. Konuşma, çiğneme, diş fırçalama veya yüze dokunma ile tetiklenebilir. Diş ve sinüs kaynaklı ağrılarla karışabileceği için dikkatli ayırıcı tanı gerekir.
Nöropatik ağrı ilaçları neden depresyon veya epilepsi ilacı gibi görünüyor?
Nöropatik ağrı tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar başlangıçta depresyon veya epilepsi için geliştirilmiş olabilir; ancak sinir sistemi ağrısında da etkilidir. Amaç depresyon ya da epilepsi tedavisi yapmak değil, ağrı iletimini düzenlemektir. Doz, yan etki ve ilaç seçimi mutlaka hekim kontrolünde belirlenmelidir.
Spastisite ağrısı nöropatik ağrıdan farklı mıdır?
Evet. Spastisite ağrısı genellikle kas sertliği, çekilme, kramp, kasılma ve hareket kısıtlılığıyla ilişkilidir. Nöropatik ağrı ise daha çok yanma, batma, elektriklenme veya dokunma hassasiyeti şeklinde olur. İki tablo aynı hastada birlikte bulunabilir; bu durumda tedavi planı da iki mekanizmayı ayrı ayrı hedeflemelidir.
Fizik tedavi MS ağrısında işe yarar mı?
Uygun seçilmiş fizik tedavi, germe, denge egzersizi, postür düzenleme ve güvenli hareket planı MS ağrısında faydalı olabilir. Özellikle spastisite, yürüme bozukluğu ve kas-iskelet kaynaklı ağrılarda rehabilitasyon önemlidir. Ancak egzersiz yoğunluğu kişiye göre ayarlanmalıdır; aşırı zorlayıcı programlar bazı hastalarda ağrıyı artırabilir.
Tekirdağ dışından geliyorsam nasıl hazırlanmalıyım?
Çorlu, Çerkezköy, Lüleburgaz, Edirne, Kırklareli, Keşan, Silivri veya İstanbul’dan geliyorsanız beyin/omurilik MR görüntülerinizi, nöroloji raporlarınızı, kullandığınız ilaç listesini ve ağrının günlük yaşama etkisini gösteren kısa notları getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Özellikle ağrının neyle arttığını yazmanız çok faydalıdır.
Sonraki Adımınız
Durumunuza göre bilgi, yüz ağrısı, spastisite tedavisi veya iletişim yolunu seçebilirsiniz.
- Tıp Eğitimi: Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi
- Uzmanlık: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Beyin ve Sinir Cerrahisi A.B.D.
- Uluslararası: Eurospine Diploması, Vita-Salute San Raffaele Hastanesi (Milano)
- Akademik: İstanbul Rumeli Üniversitesi — Dr. Öğr. Üyesi
Bu sayfanın içeriği Dr. Öğr. Üyesi Bilgehan Potoğlu tarafından son olarak 12 Mayıs 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir.
Bu sayfa hakkında — şeffaflık, kaynaklar ve güncelleme bilgisi
Yazan ve tıbbi inceleme: Dr. Öğr. Üyesi Bilgehan Potoğlu — Beyin, Sinir ve Omurga Cerrahisi Uzmanı.
Kapsam: MS ilişkili nöropatik ağrı, santral nöropatik ağrı, Lhermitte belirtisi, trigeminal nevralji, spastisite ağrısı, kas-iskelet ağrısı ve tedavi seçenekleri.
Güncelleme politikası: Tıbbi içerikler en az 6 ayda bir gözden geçirilir; yeni klinik kanıt veya kılavuz değişikliği olduğunda daha erken güncellenir.
Hata bildirimi: İçerikte düzeltme öneriniz varsa iletisim@drbilgehan.com adresinden bildirebilirsiniz.
Önemli uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tıbbi tanı, tedavi, ilaç düzenleme, MS atağı değerlendirmesi veya acil müdahale kararı yerine geçmez. Multipl skleroz hastalarında tedavi planı; nöroloji takibi, görüntüleme bulguları, kullanılan ilaçlar, eşlik eden hastalıklar ve ağrının mekanizmasına göre kişiye özel belirlenmelidir. Yeni nörolojik belirti, görme kaybı, güçsüzlük, bilinç değişikliği veya hızlı kötüleşme varsa acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Kaynakça / Bilimsel Dayanak
- International Association for the Study of Pain. Terminology and neuropathic pain overview. IASP
- MS Trust. Altered sensations and nerve pain in MS. MS Trust
- MS Society. Pain and MS. MS Society
- Rodrigues G, et al. A systematic review and meta-analysis of neuropathic pain in multiple sclerosis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2023. ScienceDirect
- NICE Guideline NG220. Multiple sclerosis in adults: management. NICE
- NICE CG173. Neuropathic pain in adults: pharmacological management. NCBI Bookshelf
- McBenedict B, et al. Neuropathic Pain Secondary to Multiple Sclerosis: A Narrative Review. Cureus. 2024. PubMed