Atipik Yüz Ağrısı
Atipik yüz ağrısı, güncel sınıflamalarda çoğu zaman kalıcı idiyopatik yüz ağrısı adıyla ele alınan; günlük yaşamda süren, yeri net sınırlanamayan, donuk-sızlayıcı ve çoğu kez diş, sinüs veya klasik nevralji hattına tam uymayan kronik yüz ağrısıdır.
Atipik Yüz Ağrısı nedir?
Atipik yüz ağrısı hastaları çoğu zaman uzun ve yorucu bir tanı yolculuğundan geçer. Ağrı dişte sanılır, sinüste aranır, çene eklemine bağlanır, bazen defalarca diş işlemi yapılır. Buna rağmen ağrı aynı bölgede veya biraz yer değiştirerek sürer.
Güncel tıbbi dilde “persistent idiopathic facial pain” yani kalıcı idiyopatik yüz ağrısı ifadesi daha doğru kabul edilir. Bu ifade, ağrının gerçek olmadığını değil, belirgin bir diş, sinüs, tümör, klasik nevralji veya nörolojik kayıp ile açıklanamadığını anlatır.
Bu hastalıkta en önemli risklerden biri gereksiz girişim döngüsüdür. Net hedefi olmayan diş çekimi, kanal tedavisi, sinüs işlemi veya sinir yakma girişimleri bazı hastalarda ağrıyı azaltmak yerine daha karmaşık hale getirebilir. Bu yüzden tanı koyarken dikkatli ve ölçülü olmak gerekir.
Atipik yüz ağrısı nasıl anlaşılır? Atipik yüz ağrısı, yüz veya ağız içinde üç aydan uzun süren, çoğu gün iki saatten fazla devam eden, belirli bir sinir dalına tam uymayan, donuk, sızlayıcı veya rahatsız edici ağrı şeklinde anlaşılır. Nörolojik muayene çoğu zaman normaldir ve uygun diş değerlendirmesinde ağrıyı açıklayan net bir neden bulunmaz. Bu tanı aceleyle konmaz; önce tedavi edilebilir nedenler dışlanır.
Klinik ipucu: Ağrının açıklanamaması, hastanın ağrısının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Atipik yüz ağrısında amaç, hastayı “her şey normal” cümlesiyle yalnız bırakmak yerine, güvenli bir ayırıcı tanı ve uzun soluklu yönetim planı kurmaktır.
Hangi belirtiler yol gösterir?
Yüz ağrılarında ağrının yeri kadar süresi, karakteri, tetiklenme biçimi ve eşlik eden duyu değişikliği önemlidir. Aynı bölgede hissedilen iki ağrı farklı sinirlerden veya farklı hastalıklardan kaynaklanabilir.
| Belirti | Daha çok düşündürdüğü durum | Dikkat edilmesi gereken nokta |
|---|---|---|
| Yeri net sınırlanamayan yüz ağrısı | PIFP için tipik olabilir. | Tek bir sinir dalına tam uymaz. |
| Donuk veya sızlayıcı ağrı | Klasik elektrik çarpması atağından farklıdır. | Trigeminal nevraljiyle ayrım yapılır. |
| Diş tedavisine rağmen süren ağrı | Dental neden açıklayıcı olmayabilir. | Yeni girişimlerden önce yeniden değerlendirme gerekir. |
| Muayenenin normal olması | PIFP tanımında nörolojik muayene genellikle normaldir. | Normal muayene ağrının gerçekliğini dışlamaz. |
| Stres ve uyku ile dalgalanma | Kronik ağrı ağları etkilenebilir. | Psikolojik yük ağrıyı artırabilir, ağrının sebebi olarak tek başına görülmemelidir. |
Hangi hastalıklarla karışabilir?
Yüz ağrısı diş, sinüs, kulak, göz, çene eklemi, migren, kraniyal nevralji, zona veya kafa içi hastalıklarla karışabilir. Tedaviden önce ağrının haritasını doğru okumak gereksiz işlem riskini azaltır.
| Olası tablo | Ayırt ettiren ipucu | Pratik anlamı |
|---|---|---|
| Trigeminal nevralji | Kısa, elektrik çarpması gibi, tetiklenebilir ataklar vardır. | Atipik yüz ağrısında ağrı daha uzun ve yaygındır. |
| Postherpetik nevralji | Zona döküntüsü sonrası aynı dermatomda yanma olur. | Döküntü öyküsü tanıda belirleyicidir. |
| Diş kaynaklı ağrı | Dişte lokal hassasiyet, görüntüleme veya muayene bulgusu olabilir. | Uygun dental değerlendirme şarttır. |
| Sinüzit | Burun tıkanıklığı, akıntı ve enfeksiyon seyri eşlik eder. | Yalnız yüz ağrısı sinüzit için yeterli değildir. |
| Anestezi dolorosa | Uyuşuk alanda ağrı ve önceki sinir hasarı/girişim öyküsü vardır. | Duyu kaybı ayrımda önemlidir. |
Neden gelişebilir?
Yüz ağrılarında tek bir neden aramak çoğu zaman yanıltıcı olur. Sinir basısı, eski enfeksiyon, travma, diş-çene işlemleri, damar-sinir ilişkisi, merkezi ağrı duyarlılığı ve nadir yapısal hastalıklar birlikte düşünülmelidir.
Sinir sistemi ağrı eşiği düşebilir ve normal uyaranlar rahatsız edici hale gelebilir.
Diş veya yüz bölgesindeki küçük işlemler bazı hastalarda ağrı başlangıcıyla ilişkilendirilebilir.
Uyku, kaygı, depresyon ve stres ağrı algısını artırabilir.
Bruksizm, çene kas gerginliği ve önceki dental işlemler tabloyu karmaşıklaştırabilir.
Ayrıntılı incelemeye rağmen net yapısal neden bulunmayabilir.
Tekrarlayan işlemler ağrı belleğini ve sinir hassasiyetini artırabilir.
Tanı nasıl konur?
Tanı bir dışlama ve sınıflandırma sürecidir. Önce diş, çene eklemi, sinüs, kulak, göz, trigeminal nevralji, postherpetik nevralji, tümör, damar hastalığı ve nörolojik nedenler değerlendirilir.
Nörolojik muayene, yüz duyusu, çiğneme kasları, kraniyal sinirler ve tetikleyici bölgeler açısından yapılır. Nörolojik kayıp varsa PIFP yerine trigeminal nöropati veya ikincil bir neden düşünülür.
Uygun hastada beyin MR, sinüs/diş görüntülemeleri veya KBB-diş hekimliği değerlendirmeleri kullanılır. Amaç her hastaya sınırsız tetkik yapmak değil, güvenli tanı için gerekli nedenleri dışlamaktır.
- Yeni gelişen yüz uyuşması, güçsüzlük, çift görme veya konuşma bozukluğu.
- Kanser öyküsüyle başlayan yeni yüz ağrısı.
- Ateş, kilo kaybı, gece ağrısı veya bağışıklık baskılanması.
- Göz ağrısı, görme azalması veya göz çevresinde şişlik.
- Travma sonrası hızla artan yüz ağrısı veya çene kilitlenmesi.
Tedavi nasıl planlanır?
Tedavi genellikle tek bir işlemle çözülmez. Nöropatik ağrı ilaçları, antidepresan özellikli ağrı düzenleyiciler, uyku düzeni, çene sıkma yönetimi, ağrı eğitimi ve gerektiğinde psikolojik destek birlikte planlanabilir.
Bu tanıda hastaya yapılacak en büyük iyiliklerden biri gereksiz invaziv girişimleri azaltmaktır. Ağrının yeri dişe yakın diye tekrarlayan diş çekimi veya kanal tedavisi yapmak, uygun kanıt yoksa yeni sorunlar oluşturabilir.
Tedavi hedefi ağrıyı bir günde sıfırlamak yerine, ağrının gün içindeki baskısını azaltmak, uyku ve işlevi artırmak, hastanın ağrıya verdiği kaçınma yanıtını küçültmek ve güvenli takip planı oluşturmaktır.
Doğru tedavi, doğru ağrı tipini tanımakla başlar
Yüz ağrısı kısa elektriklenme, sürekli yanma, zona sonrası hassasiyet veya uyuşuk alanda ağrı şeklinde olabilir. Her biri farklı tedavi mantığı gerektirir.
Yüz ağrıları içinde doğru sayfaya geçin
Yüz ağrısı bazen trigeminal nevralji, bazen zona sonrası sinir ağrısı, bazen kulak-boğaz hattı nevraljisi, bazen de sürekli ve yaygın kronik yüz ağrısı şeklinde ortaya çıkar. Şikâyetiniz farklı bir hatta uyuyorsa aşağıdaki sayfalar daha doğru başlangıç sağlayabilir.
Yerel değerlendirme
Tekirdağ Süleymanpaşa, Çorlu, Çerkezköy, Lüleburgaz, Kırklareli, Edirne, Keşan, Silivri ve İstanbul Avrupa yakasından gelen hastalarda yüz ağrısı değerlendirmesinde amaç; ağrının sinir kaynaklı mı, diş-KBB-göz kaynaklı mı, yoksa kafa içi veya omurga kaynaklı başka bir nedenle ilişkili mi olduğunu ayırmaktır.
Adres: Asil Plaza, Hürriyet, Akgün Sk. No:3-5 K:2, Süleymanpaşa/Tekirdağ. Telefon: +90 507 655 59 59.
Dr. Potoğlu’nun yaklaşımı
Atipik yüz ağrısında hastayı en çok yoran şey belirsizliktir. Ağrı vardır, ama muayeneler çoğu zaman normal çıkar. Bu durumda hastanın yaşadığı ağrıyı ciddiye almak ve aynı anda gereksiz işlemlerden korumak gerekir.
Ben değerlendirmede önce tehlikeli ve tedavi edilebilir nedenleri dışlamaya, sonra ağrının kronik yüz ağrısı paternine uyup uymadığını anlamaya çalışırım. Hastaya net bir çerçeve sunulmadığında ağrı kadar belirsizlik de yorucu hale gelir.
İlgili sayfalar
Merak edilenler
Atipik yüz ağrısı nedir?
Atipik yüz ağrısı, güncel adıyla kalıcı idiyopatik yüz ağrısı; yüz veya ağızda uzun süren, sinir dalına tam uymayan, diş nedeni bulunamayan ve nörolojik muayenenin genellikle normal olduğu kronik ağrı tablosudur.
Bu ağrı psikolojik midir?
Ağrının psikolojik denmesi doğru bir yaklaşım değildir. Stres, uyku ve ruh hali ağrıyı etkileyebilir; ancak bu durum ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez.
Diş çekimi ağrıyı geçirir mi?
Ağrının net dental nedeni yoksa diş çekimi veya tekrarlayan diş işlemleri ağrıyı geçirmeyebilir, hatta bazı hastalarda tabloyu karmaşıklaştırabilir.
MR gerekir mi?
Nörolojik bulgu, atipik seyir, kanser öyküsü veya yeni başlayan tek taraflı ağrıda MR gerekebilir. Her hastada sınırsız görüntüleme yerine hedefli değerlendirme yapılmalıdır.
Trigeminal nevraljiden farkı nedir?
Trigeminal nevralji kısa, elektrik çarpması gibi ve tetiklenebilir ataklar yapar. Atipik yüz ağrısı daha uzun, donuk-sızlayıcı ve yaygın karakterdedir.
Tedavisi var mı?
Evet, ancak tedavi genellikle basamaklıdır. İlaçlar, ağrı eğitimi, uyku-stres yönetimi, çene sıkma tedavisi ve multidisipliner takip birlikte planlanabilir.
Bu tanı nasıl kesinleşir?
Diş, KBB, nörolojik ve görüntüleme açısından açıklayıcı nedenler dışlanır; ağrının süresi, karakteri ve muayene bulguları ICHD-3 ölçütleriyle birlikte değerlendirilir.
Tekirdağ dışından gelirken ne getirmeliyim?
Diş ve KBB raporları, MR/BT görüntüleri, yapılan işlemler ve ağrının zaman çizelgesi değerlendirmeyi hızlandırır.
Dr. Öğr. Üyesi Bilgehan Potoğlu
Beyin, sinir ve omurga cerrahisi alanında çalışan Dr. Potoğlu; kraniyal nevraljiler, yüz ağrıları, nöropatik ağrı, omurga kaynaklı sinir basısı ve girişimsel ağrı tedavileriyle ilgilenmektedir.
- Uzmanlık: Beyin ve Sinir Cerrahisi
- Akademik görev: İstanbul Rumeli Üniversitesi, Dr. Öğr. Üyesi
- Adres: Asil Plaza, Hürriyet, Akgün Sk. No:3-5 K:2, Süleymanpaşa/Tekirdağ
- İletişim: Randevu ve iletişim · Hakkımda
Kaynaklar
- International Headache Society. ICHD-3: Persistent idiopathic facial pain. Kaynak
- International Headache Society. Painful cranial neuropathies and other facial pains. Kaynak
- Benoliel R ve ark. Persistent idiopathic facial pain review. Cephalalgia. Kaynak
- Predictive role of gnathological techniques for PIFP. PubMed. Kaynak
- StatPearls. Trigeminal Neuropathy. NCBI Bookshelf. Kaynak
- ICHD-3: Painful post-traumatic trigeminal neuropathy. Kaynak