Glossofaringeal Nevralji
Glossofaringeal nevralji; boğaz, bademcik yatağı, dil kökü, çene açısı veya kulağa vuran, yutkunma, konuşma, öksürme ya da esneme ile tetiklenebilen kısa süreli ve şiddetli sinir ağrısıdır.
Glossofaringeal Nevralji nedir?
Bu hastalık trigeminal nevraljiye göre daha nadir görülür; bu yüzden tanıya ulaşmak bazen zaman alır. Hasta çoğu zaman önce kulak-burun-boğaz, diş veya çene eklemi kaynaklı ağrı düşünür. Muayene normal çıktığında ise ağrı “açıklanamayan boğaz ağrısı” gibi kalabilir.
Glossofaringeal sinir dil kökü, yutak, bademcik bölgesi ve kulağın bazı duyularıyla ilişkilidir. Bu nedenle ağrı boğazda başlayıp kulağa vurabilir ya da hasta ağrının tam olarak nereden çıktığını tarif etmekte zorlanabilir. Kısa, keskin ve tetiklenebilir karakter tanıda yol göstericidir.
Bazı olgularda glossofaringeal sinirin vagus siniriyle yakın ilişkisi nedeniyle bayılma, kalp hızında yavaşlama, tansiyon düşmesi veya çarpıntı hissi gibi otonom bulgular görülebilir. Bu bulgular varsa değerlendirme daha hızlı ve dikkatli yapılmalıdır.
Glossofaringeal nevralji nasıl anlaşılır? Glossofaringeal nevralji, çoğu zaman tek taraflı boğaz ve kulak hattında ani, keskin, elektrik çarpması gibi ağrı ataklarıyla anlaşılır. Ağrı birkaç saniye ile iki dakika arasında sürebilir ve yutkunma, konuşma, öksürme, esneme veya soğuk sıvı ile tetiklenebilir. Bademcik bölgesi, dil kökü, çene açısı ve kulak ağrısı birlikte tarif ediliyorsa bu tanı akla gelmelidir.
Klinik ipucu: Yutkunurken kulağa saplanan kısa ve keskin ağrı, sıradan boğaz enfeksiyonundan farklı bir hikâye anlatabilir. Burada ağrının yeri kadar tetiklenme biçimi de tanının anahtarıdır.
Hangi belirtiler yol gösterir?
Yüz ağrılarında ağrının yeri kadar süresi, karakteri, tetiklenme biçimi ve eşlik eden duyu değişikliği önemlidir. Aynı bölgede hissedilen iki ağrı farklı sinirlerden veya farklı hastalıklardan kaynaklanabilir.
| Belirti | Daha çok düşündürdüğü durum | Dikkat edilmesi gereken nokta |
|---|---|---|
| Yutkunmayla gelen boğaz ağrısı | Glossofaringeal sinir dağılımı etkilenebilir. | Bademcik ve dil kökü muayenesi önemlidir. |
| Kulağa vuran ani ağrı | Sinirin kulakla ilişkili dalları ağrıyı kulağa taşıyabilir. | Otit, dış kulak yolu hastalığı ve genikulat nevralji ayrılır. |
| Öksürme veya konuşmayla tetiklenme | Klasik tetikleyiciler arasındadır. | Atak süresi ve şiddeti sorgulanır. |
| Bayılma veya fenalık hissi | Vagal etkilenme eşlik edebilir. | Kardiyolojik ve acil değerlendirme gerekebilir. |
| Atak aralarında normal muayene | Nevraljik ağrılarda sık görülebilir. | Normal muayene ağrıyı önemsiz kılmaz. |
Hangi hastalıklarla karışabilir?
Yüz ağrısı diş, sinüs, kulak, göz, çene eklemi, migren, kraniyal nevralji, zona veya kafa içi hastalıklarla karışabilir. Tedaviden önce ağrının haritasını doğru okumak gereksiz işlem riskini azaltır.
| Olası tablo | Ayırt ettiren ipucu | Pratik anlamı |
|---|---|---|
| Trigeminal nevralji | Ağrı yüz, çene ve yanak hattında daha belirgindir. | Diş fırçalama ve yüze dokunma tetikleyici olabilir. |
| Genikulat nevralji | Derin kulak ağrısı ön plandadır. | Kulak içi ve mastoid çevresi daha baskın tarif edilir. |
| Bademcik veya yutak hastalıkları | Muayenede enfeksiyon, kitle veya lokal hassasiyet bulunabilir. | KBB değerlendirmesi geciktirilmemelidir. |
| Temporomandibular eklem ağrısı | Çene hareketi, diş sıkma ve eklem hassasiyeti öne çıkar. | Ağrı genellikle daha mekanik ve süreklidir. |
| Reflü veya kronik farenjit | Yanma, boğaz temizleme, ses kısıklığı ve uzun süreli rahatsızlık öne çıkar. | Elektrik çarpması gibi kısa atak beklenmez. |
Neden gelişebilir?
Yüz ağrılarında tek bir neden aramak çoğu zaman yanıltıcı olur. Sinir basısı, eski enfeksiyon, travma, diş-çene işlemleri, damar-sinir ilişkisi, merkezi ağrı duyarlılığı ve nadir yapısal hastalıklar birlikte düşünülmelidir.
Beyin sapına yakın bölgede posterior inferior serebellar arter veya diğer damarlar sinire temas edebilir.
Kafa tabanı, juguler foramen veya posterior fossa lezyonları dışlanmalıdır.
Bademcik, yutak, kulak ve kafa tabanı patolojileri benzer ağrı yapabilir.
Görüntülemede net neden bulunmayan hastalar olabilir.
Nadir hastada bayılma ve kalp hızı değişikliği tabloya eklenebilir.
Sinir irritasyonu veya skar dokusu ağrı davranışını etkileyebilir.
Tanı nasıl konur?
Tanı ağrının haritasını çıkarmakla başlar: boğaz mı, kulak mı, dil kökü mü, çene açısı mı baskın? Ataklar kaç saniye sürüyor, yutkunma veya konuşmayla tetikleniyor mu, bayılma oluyor mu? Bu sorular hastalığın yönünü belirler.
KBB muayenesi bu hastalıkta önemlidir. Bademcik, yutak, dil kökü, gırtlak, kulak ve kafa tabanı kaynaklı hastalıklar dışlanmadan glossofaringeal nevralji tanısı tamamlanmış sayılmaz.
Kontrastlı beyin MR, posterior fossa ve juguler foramen çevresini değerlendirmek için kullanılır. Damar-sinir ilişkisi, tümör, damar anomalisi veya demiyelinizan hastalık şüphesi görüntülemeyle araştırılır. Bayılma veya kalp ritmi değişikliği tarif eden hastada kardiyoloji değerlendirmesi de gerekebilir.
- Ağrı atağıyla birlikte bayılma, morarma, kalp hızında belirgin düşme veya göğüs sıkışması olması.
- Yutma güçlüğü, ses kısıklığı, kilo kaybı veya boğazda kitle hissi.
- Yeni gelişen çift görme, yüz uyuşması, dengesizlik veya kol-bacak güçsüzlüğü.
- Ateş, ağır boğaz enfeksiyonu veya bağışıklık baskılanması.
- Ağrı nedeniyle sıvı alamama veya beslenememe.
Tedavi nasıl planlanır?
İlk basamakta trigeminal nevraljiye benzer biçimde sinir ağrısını azaltmaya yönelik ilaçlar değerlendirilebilir. İlaç seçimi hastanın yaşı, ek hastalıkları, ritim problemi, karaciğer-böbrek durumu ve kullandığı ilaçlarla birlikte yapılmalıdır.
Yutkunma ile tetiklenen ağrı hastanın beslenmesini bozuyorsa tedavi geciktirilmemelidir. Kilo kaybı, sıvı alamama veya bayılma öyküsü varsa tedavi planı daha hızlı organize edilir.
Medikal tedaviye rağmen ağır atakları süren, görüntülemede damar-sinir uyumu bulunan veya yaşam kalitesi ciddi bozulan seçilmiş hastalarda mikrovasküler dekompresyon ya da sinire yönelik cerrahi seçenekler gündeme gelebilir. Cerrahi karar, yutma ve ses fonksiyonları üzerindeki risklerle birlikte konuşulmalıdır.
Doğru tedavi, doğru ağrı tipini tanımakla başlar
Yüz ağrısı kısa elektriklenme, sürekli yanma, zona sonrası hassasiyet veya uyuşuk alanda ağrı şeklinde olabilir. Her biri farklı tedavi mantığı gerektirir.
Yüz ağrıları içinde doğru sayfaya geçin
Yüz ağrısı bazen trigeminal nevralji, bazen zona sonrası sinir ağrısı, bazen kulak-boğaz hattı nevraljisi, bazen de sürekli ve yaygın kronik yüz ağrısı şeklinde ortaya çıkar. Şikâyetiniz farklı bir hatta uyuyorsa aşağıdaki sayfalar daha doğru başlangıç sağlayabilir.
Yerel değerlendirme
Tekirdağ Süleymanpaşa, Çorlu, Çerkezköy, Lüleburgaz, Kırklareli, Edirne, Keşan, Silivri ve İstanbul Avrupa yakasından gelen hastalarda yüz ağrısı değerlendirmesinde amaç; ağrının sinir kaynaklı mı, diş-KBB-göz kaynaklı mı, yoksa kafa içi veya omurga kaynaklı başka bir nedenle ilişkili mi olduğunu ayırmaktır.
Adres: Asil Plaza, Hürriyet, Akgün Sk. No:3-5 K:2, Süleymanpaşa/Tekirdağ. Telefon: +90 507 655 59 59.
Dr. Potoğlu’nun yaklaşımı
Glossofaringeal nevraljide çoğu hastanın yolu farklı branşlardan geçer. Bu anlaşılır bir durumdur; çünkü ağrı boğaz, kulak ve çene hattında hissedilir. Benim yaklaşımım önce ağrının gerçekten nevraljik karakter taşıyıp taşımadığını anlamak, sonra KBB ve görüntüleme bulgularıyla güvenli ayrım yapmaktır.
Bu hastalıkta bayılma veya ritim değişikliği gibi bulgular özellikle önemlidir. Ağrı yalnızca konfor sorunu değil, nadiren dolaşım sistemiyle ilişkili risk de taşıyabilir. Bu nedenle hasta öyküsü ayrıntılı alınmalı ve tedavi planı aceleci ama eksik olmayan bir şekilde kurulmalıdır.
İlgili sayfalar
Merak edilenler
Glossofaringeal nevralji nedir?
Glossofaringeal nevralji, boğaz, bademcik bölgesi, dil kökü, çene açısı ve kulağa vuran kısa, keskin ve şiddetli sinir ağrısı ataklarıyla seyreden nadir bir kraniyal nevraljidir.
Yutkunurken kulağa vuran ağrı bu hastalık olabilir mi?
Evet. Yutkunma, konuşma, öksürme veya esneme ile tetiklenen tek taraflı boğaz-kulak ağrısı glossofaringeal nevraljiyi düşündürebilir.
Glossofaringeal nevralji tehlikeli midir?
Ağrı çok şiddetli olabilir. Nadir olarak bayılma, kalp hızında yavaşlama veya tansiyon düşmesi eşlik edebilir; bu durumda değerlendirme geciktirilmemelidir.
KBB muayenesi neden gerekir?
Bademcik, yutak, gırtlak, kulak ve kafa tabanı hastalıkları benzer ağrı yapabilir. Bu nedenler dışlanmadan tanı eksik kalır.
MR gerekir mi?
Evet, özellikle nadir ve atipik ağrılarda posterior fossa, juguler foramen, kafa tabanı ve damar-sinir ilişkisini değerlendirmek için MR önemlidir.
Tedavi ilaçla olur mu?
Birçok hastada sinir ağrısını azaltmaya yönelik ilaçlar ilk basamakta denenir. Yanıt yetersizse veya yan etkiler sınırlıyorsa cerrahi seçenekler konuşulabilir.
Her hasta ameliyat edilir mi?
Hayır. Cerrahi yalnızca seçilmiş hastalarda, klinik ve görüntüleme uyumu varsa ve medikal tedavi yetersiz kaldığında değerlendirilir.
Tekirdağ dışından gelirken ne getirmeliyim?
MR görüntüleriniz, KBB muayene notlarınız, ağrı tetikleyicileriniz ve varsa bayılma/çarpıntı kayıtlarınız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Dr. Öğr. Üyesi Bilgehan Potoğlu
Beyin, sinir ve omurga cerrahisi alanında çalışan Dr. Potoğlu; kraniyal nevraljiler, yüz ağrıları, nöropatik ağrı, omurga kaynaklı sinir basısı ve girişimsel ağrı tedavileriyle ilgilenmektedir.
- Uzmanlık: Beyin ve Sinir Cerrahisi
- Akademik görev: İstanbul Rumeli Üniversitesi, Dr. Öğr. Üyesi
- Adres: Asil Plaza, Hürriyet, Akgün Sk. No:3-5 K:2, Süleymanpaşa/Tekirdağ
- İletişim: Randevu ve iletişim · Hakkımda
Kaynaklar
- International Headache Society. ICHD-3: Glossopharyngeal neuralgia. Kaynak
- StatPearls. Glossopharyngeal Neuralgia. NCBI Bookshelf. Kaynak
- Singh PM ve ark. Glossopharyngeal Neuralgia. PMC review. Kaynak
- Rey-Dios R ve ark. Microvascular decompression for glossopharyngeal neuralgia. PMC. Kaynak
- Alomar S ve ark. Epidemiology, differential diagnosis and treatment options in glossopharyngeal neuralgia. PMC. Kaynak
- International Headache Society. Painful cranial neuropathies and other facial pains. Kaynak