psödotümör serebri
idiopatik intrakranyal hipertansiyon

Baş ağrısı, bulanık görme, kulaklarda çınlama… Bu belirtiler size bir beyin tümörünü düşündürebilir. Ancak yapılan tetkiklerde herhangi bir tümör, kitle veya hidrosefali (beyinde su toplanması) bulunamaz. İşte bu gizemli duruma “Psödotümör Serebri” ya da daha modern ve doğru adıyla “İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon” (İİH) denir. Adındaki “yalancı tümör” ifadesi, tümörle aynı belirtileri vermesinden kaynaklanır. Peki, bu durum neden olur, kimleri etkiler ve en önemlisi nasıl tedavi edilir? Bilimin ışığında tüm bu soruları yanıtlayalım.

İdiyopatik İntrakraniyal Hipertansiyon, kelime anlamıyla “nedeni bilinmeyen, kafatası içi basınç artışı” demektir. Beynimiz ve omuriliğimiz, Beyin Omurilik Sıvısı (BOS) adı verilen koruyucu bir sıvı içinde yüzer. Normalde bu sıvı sürekli olarak üretilir ve emilerek dolaşımdan uzaklaştırılır, böylece kafatası içindeki basınç dengede kalır. İİH’de ise bu hassas dengede bir bozulma olur; ya BOS üretimi artar ya da emilimi azalır. Sonuç olarak, kapalı bir kutu olan kafatasının içindeki basınç tehlikeli seviyelere yükselir. Bu artan basınç, beyne ve özellikle görme sinirine (optik sinir) baskı yaparak ciddi belirtilere yol açar.

İdiopatik intrakranial hipertansiyon, nadir görülen bir hastalık olsa da, özellikle belirli bir grup insanı hedef alıyor gibi görünmektedir. Genel popülasyonda görülme sıklığı 100.000 kişide yaklaşık 1-2’dir. Ancak bu oran, risk grubundaki kişilerde dramatik bir şekilde artar. İİH’nin en tipik hastası, doğurganlık çağındaki (20-44 yaş arası) kilolu veya obez kadınlardır (5). Bu gruptaki kadınlarda görülme sıklığı, 100.000’de 19-21’e kadar çıkabilmektedir. Hastalığın en güçlü ve en tutarlı risk faktörü obezitedir. İİH hastalarının %90’ından fazlası kilolu veya obezdir. Son yıllarda artan obezite salgını ile birlikte psödotümör serebri vakalarında da bir artış gözlemlenmektedir.

Psödotümör Serebri’nin Nedenleri: Basınç Neden Artıyor?

Hastalığın adındaki “idiyopatik” kelimesi, kesin nedenin tam olarak bilinmediği anlamına gelir. Ancak bilim insanları bazı güçlü teoriler ve ilişkili durumlar üzerinde durmaktadır:

1. Primer (İdiyopatik) Psödotümör Serebri: En yaygın formdur ve altta yatan net bir neden bulunamaz. Ancak obezite ile olan güçlü ilişkisi, yağ dokusundan salgılanan hormonların ve inflamatuar maddelerin BOS dinamiklerini etkileyebileceğini düşündürmektedir.

2. Sekonder İntrakraniyal Hipertansiyon: Bu durumda, kafa içi basınç artışının arkasında tanımlanabilir bir neden vardır. Bu nedenler arasında şunlar sayılabilir:

   • İlaçlar: Bazı antibiyotikler (tetrasiklin grubu), A vitamini türevleri (akne tedavisinde kullanılan izotretinoin gibi), kortizon kullanımı veya ani kesilmesi ve bazı hormon tedavileri neden olabilir.

   • Tıbbi Durumlar: Sistemik lupus eritematozus, Behçet hastalığı gibi romatizmal hastalıklar, kronik böbrek yetmezliği ve uyku apnesi gibi durumlar kökenli olabilir.

   • Beyin Venöz Sinüs Trombozu: Beyindeki kanı taşıyan toplardamarların (venöz sinüsler) pıhtı ile tıkanması, BOS emilimini bozarak basınca neden olabilir. Bu durum mutlaka dışlanmalıdır.

psödotümör serebride Belirtiler ve Tanı Yöntemleri

Artan kafa içi basıncının en önemli hedefi göz siniridir. Bu nedenle belirtiler genellikle baş ve gözle ilgilidir.

• En Yaygın Belirtiler:

  • Baş Ağrısı: Hastaların %90’ından fazlasında görülür. Genellikle günlük, zonklayıcı olmayan, tüm başta hissedilen ve sabahları daha kötü olan bir ağrıdır. Öksürme, ıkınma gibi kafa içi basıncını artıran hareketlerle kötüleşebilir.

  • Görme Bozuklukları: Bu, hastalığın en tehlikeli yönüdür. Görme alanında daralma (periferik görme kaybı), anlık görme kayıpları (göz kararması), çift görme ve tedavi edilmezse kalıcı körlük gelişebilir.

  • Pulsatil Tinnitus: Kalp atışıyla senkronize, ritmik bir uğultu veya çınlama sesidir. Hastalar bunu genellikle “kulağımda nabzımı duyuyorum” şeklinde ifade eder.

  • Bulantı, kusma ve boyun sertliği de görülebilir.

• Tanı Süreci: Tanı, benzer belirtilere yol açabilecek diğer ciddi durumları (özellikle beyin tümörü ve venöz sinüs trombozu) dışlamaya dayanır.

  1. Nörolojik ve Göz Muayenesi: Göz Doktorunuz, göz dibi muayenesi yaparak optik sinir başında ödem (papilödem) olup olmadığını kontrol eder. Bu, İdiopatik İntrakranyal Hipertansiyonun en önemli bulgusudur.

  2. Beyin Görüntüleme: Beyinde bir tümör, kitle veya hidrosefali olmadığını göstermek için genellikle kontrastlı bir Beyin MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) ve MR Venografi istenir.

  3. Lomber Ponksiyon (Belden Su Alma): Görüntüleme normalse, son adım olarak belden omurilik sıvısı alınır. Bu işlemle hem BOS basıncının yüksek olduğu (genellikle 25 cmH₂O’nun üzerinde) teyit edilir hem de sıvının içeriği (protein, hücre) enfeksiyon veya başka bir hastalık olup olmadığını anlamak için incelenir.

Tedavi Seçenekleri: Basıncı Düşürmek ve Görmeyi Korumak

Baş ağrısı başta olmak üzere şikayetleri gidermek ve en önemlisi kalıcı görme kaybını önlemek tedavinin başlıca iki ana hedefidir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri ve Kilo Verme

• Tedavinin temel taşı kilo vermedir. Vücut ağırlığının %5-10’u kadar bir kilo kaybının bile kafa içi basıncını önemli ölçüde düşürdüğü ve papilödemi gerilettiği gösterilmiştir. Bu, diyet ve egzersiz programları veya zaruriyet durumunda bariatrik cerrahi (mide küçültme ameliyatları) ile sağlanabilir.

• Düşük sodyumlu bir diyet, vücutta sıvı tutulumunu azaltarak tedaviye yardımcı olabileceğinden tuz kısıtlaması faydalı olabilir.

Medikal Tedavi

• Asetazolamid: İİH tedavisinde ilk tercih edilen ilaçtır. BOS üretimini azaltarak kafa içi basıncını düşürür.

• Topiramat: Hem kafa içi basıncını düşüren hem de kilo kaybına yardımcı olabilen, aynı zamanda migren profilaksisinde de kullanılan bir ilaçtır.

• Diğer Diüretikler (İdrar Söktürücüler): Asetazolamide ek olarak veya alternatif olarak kullanılabilirler.

Cerrahi Tedavi

İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya hızla ilerleyen görme kaybı olan hastalarda cerrahi müdahaleler gerekebilir:

• Optik Sinir Kılıfı Fenestrasyonu (OSKF): Göz sinirinin etrafındaki kılıfa küçük bir pencere açılarak sinir üzerindeki doğrudan basıncın azaltılması işlemidir. Esas olarak görmeyi korumaya yöneliktir.

• Şant Ameliyatları: Beyin omurilik sıvısını vücudun başka bir boşluğuna (genellikle karın boşluğuna) yönlendiren bir tüp (şant) yerleştirilmesi işlemidir. Bu, kafa içi basıncını kalıcı olarak düşürmeyi hedefler.

• Venöz Sinüs Stentlemesi: Eğer beyin toplardamarlarında darlık tespit edilirse, bu darlığı bir stent ile açmak basıncı düşürebilir.