platelet rich plazma
prp

Yıllardır süren bel veya boyun ağrınızın kaynağı, yıpranmış diskleriniz veya kireçlenmiş eklemleriniz kökenli olabilir. İşte bu noktada, son yılların en popüler rejeneratif tıp uygulamalarından biri olan Trombositten Zengin Plazma (PRP), omurga hastalıklarının tedavisinde de heyecan verici bir seçenek olarak karşımıza çıkıyor. Bu yazıda, kendi kanınızdan elde edilen bu biyolojik onarım maddesinin ne olduğunu, omurga ağrılarında nasıl bir potansiyeli taşıdığını, kimlere ve nasıl uygulandığını ve bilimsel kanıtların bu konuda neler söylediğini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Trombositten Zengin Plazma (PRP) Nedir?

PRP, Platelet-Rich Plasma’nın kısaltmasıdır ve basitçe, hastanın kendi kanının özel bir işlemden geçirilerek, kanın pıhtılaşmasını ve doku iyileşmesini sağlayan “trombosit” (platelet) adı verilen hücrelerin yoğunlaştırılmasıyla elde edilen plazmadır.

Kanımızın içindeki bu minik, disk şeklindeki trombosit hücreleri, bir yerimiz kesildiğinde kanamayı durdurmaktan çok daha fazlasını yapar. Onlar, vücudun doğal “ilk yardım ve onarım ekibidir”. İçlerinde, hasarlı dokuların iyileşme sürecini başlatan ve yöneten çok sayıda büyüme faktörü (PDGF, TGF-β, VEGF gibi) ve sinyal molekülü depolarlar. Bir PRP tedavisinde yapılan şey, bu onarım ekibini ve taşıdıkları iyileştirici mesajları, normal kanda bulunandan 5 ila 10 kat daha yoğun bir şekilde, doğrudan hasarlı omurga dokusunun içine ulaştırmaktır .

İşlemin Tarihçesi: Diş Hekimliğinden Omurga Cerrahisine

PRP’nin tıp dünyasındaki yolculuğu 1970’lerde hematoloji alanında başladı. Ancak terapötik olarak ilk kez 1980’lerde, çene ve diş cerrahisinde kemik iyileşmesini hızlandırmak amacıyla kullanıldı. Asıl popülerliğini ise 1990’lar ve 2000’lerde, spor yaralanmalarında ve diz kireçlenmesinde elde edilen başarılı sonuçlarla kazandı. Omurga gibi kanlanması zayıf ve kendi kendini iyileştirme potansiyeli düşük dokularda da işe yarayabileceği fikri, son 10-15 yıl içinde yoğun klinik araştırmaların başlamasına ve PRP’nin omurga ağrıları tedavisinde de umut vaat eden bir yöntem olarak yerini almasına neden oldu.

Omurga Hastalıklarında PRP’nin Kullanım Alanları

Dejeneratif Disk Hastalığı

Omurlar arasındaki diskin yıpranması, su kaybetmesi ve içindeki küçük çatlaklar nedeniyle ortaya çıkan, genellikle bacağa veya kola yayılmayan, kronik, künt bel veya boyun ağrısı için uygulanabilir. İşlem, ameliyathane koşullarında, floroskopi rehberliğinde yapılır. Hastadan alınan kan santrifüj edilerek hazırlandıktan sonra, hasta yüzüstü yatırılır. Hekim, floroskopi altında ince bir iğne ile cildi geçerek, doğrudan ağrının kaynağı olan yıpranmış diskin merkezine (nükleus pulpozus) ulaşır. İğnenin doğru yerde olduğu kontrast madde ile teyit edildikten sonra, hazırlanan PRP diskin içine yavaşça enjekte edilir.

• Amaç, disk içine enjekte edilen yoğun büyüme faktörlerinin, diskteki hücreleri uyararak anti-inflamatuar bir ortam yaratması, hücre ölümünü azaltması ve diskin ana yapısını oluşturan kolajen ve proteoglikanların üretimini teşvik etmesidir. Bu, diskin biyolojik sağlığını iyileştirerek ağrıyı azaltmayı hedefler. Yapılan randomize kontrollü çalışmalar, disk içine yapılan PRP enjeksiyonlarının, plaseboya veya diğer tedavilere kıyasla hastaların ağrı skorlarında ve fonksiyonel durumlarında 1-2 yıla kadar uzayan, istatistiksel olarak anlamlı iyileşmeler sağladığını göstermiştir.

Faset Eklem Sendromu ve Sakroiliak Eklem Disfonksiyonu

Omurganın arkasındaki küçük faset eklemlerin veya belin altındaki sakroiliak eklemin kireçlenmesi (artroz) ve iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bel, kalça ve boyun ağrıları. Yine floroskopi veya ultrason rehberliğinde, iğne ile doğrudan ağrılı olan faset ekleminin veya sakroiliak eklemin içine girilir. İğnenin yeri doğrulandıktan sonra, PRP eklem kapsülünün içine enjekte edilir.

• PRP, kortizon enjeksiyonlarına biyolojik bir alternatif olarak düşünülebilir. Kortizon, güçlü bir anti-inflamatuar etkiyle hızlı ama genellikle geçici bir rahatlama sağlarken, PRP’nin daha uzun süreli bir etkiyle eklemdeki kıkırdak hücrelerini koruyabileceği ve iyileşme ortamını modüle edebileceği düşünülmektedir. Yapılan karşılaştırmalı çalışmalar, PRP enjeksiyonlarının kortizon enjeksiyonlarına göre daha yavaş etki başlattığını ancak sağladığı ağrı rahatlamasının daha uzun süreli olduğunu göstermiştir.

Nasıl Uygulanır ?

1. Kan Alımı: İşlemin başlangıcında, kolunuzdaki bir damardan normal bir kan tahlili verir gibi, yaklaşık 20-60 mL kan alınır.

2. Santrifüj: Alınan kan, özel bir tüpe konularak yüksek hızda dönen bir santrifüj cihazına yerleştirilir. Bu işlem, kanı katmanlarına ayırır: en altta kırmızı kan hücreleri, ortada trombositten zengin plazma (PRP) ve en üstte trombositten fakir plazma.

3. PRP’nin Hazırlanması: Hekim, steril bir teknikle, tüpün ortasındaki altın sarısı renkteki PRP katmanını dikkatlice bir enjektöre çeker.

4. Enjeksiyon: Hasta, enjeksiyon yapılacak bölgeye göre (disk, faset eklemi vb.) pozisyon alır. Görüntüleme rehberliğinde, hedeflenen anatomik yapıya ulaşılarak hazırlanan PRP enjekte edilir.

Riskler, Komplikasyonlar ve Alternatifler

• Riskler ve Komplikasyonlar: PRP’nin en büyük avantajlarından biri, hastanın kendi kanı (otolog) kullanıldığı için son derece güvenli olmasıdır. Alerjik reaksiyon, hastalık bulaşma veya doku reddi gibi riskler yoktur. En sık görülen yan etki, enjeksiyon sonrası ilk birkaç gün sürebilen, işlemin yapıldığı bölgede ağrı ve hassasiyet artışıdır. Bu, vücudun iyileşme yanıtının başladığının bir işaretidir. Diğer tüm enjeksiyonlarda olduğu gibi, enfeksiyon ve kanama riski çok düşüktür.

• Alternatif Tedaviler: PRP bir seçenek haline gelmeden önce, fizik tedavi, ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri gibi konservatif yöntemler denenmelidir. Alternatif olan diğer enjeksiyon tedavileri arasında, daha hızlı ama genellikle daha kısa etkili olan kortizon enjeksiyonları bulunur. Bu tedavilerin yetersiz kaldığı ve sinir basısının belirgin olduğu durumlarda ise cerrahi tedavi bir sonraki adımı oluşturur.