post travmatik baş ağrısı

Bir kaza, düşme veya spor yaralanması sonrası başlayan ve bir türlü peşinizi bırakmayan bir baş ağrınız mı var? Yalnız değilsiniz. Kafa travması sonrası ortaya çıkan bu duruma “Post-Travmatik Baş Ağrısı” (PTBA) adı verilir ve travmatik beyin hasarının en yaygın ve en rahatsız edici sonuçlarından biridir. Bu yazıda, Post travmatik baş ağrısının ne olduğunu ve en güncel tedavi yaklaşımlarını bilimsel kanıtlar ışığında inceliyoruz.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’ne (IHS) göre post-travmatik baş ağrısı, bir kafa travmasından sonraki 7 gün içinde yeni bir baş ağrısı gelişmesi veya önceden var olan bir baş ağrısının belirgin şekilde kötüleşmesidir. Bu baş ağrısı, travmanın şiddetinden bağımsız olarak ortaya çıkabilir; yani, hafif bir sarsıntı sonrası da, ciddi bir kafa travması sonrası da görülebilir. Ağrı, 3 aydan kısa sürdüğünde “akut Post Travmatik Baş Ağrısı”, 3 aydan uzun sürdüğünde ise “persistan (inatçı) Post Travmatik Baş Ağrısı” olarak sınıflandırılır. Özellikle persistan PTBA, kişinin yaşam kalitesini, işlevselliğini ve psikolojik durumunu ciddi şekilde etkileyebilir.

Post-travmatik baş ağrısı oldukça yaygındır. Görülme sıklığı, çalışmanın yapıldığı gruba (siviller, askerler) ve travmanın şiddetine göre değişiklik gösterir. Hafif travmatik beyin hasarı (hafif sarsıntı) geçiren kişilerin %30 ila %90’ında akut post-travmatik baş ağrısı geliştiği bildirilmektedir. Bu hastaların yaklaşık %15 ila %30’unda ise ağrı bir yıldan uzun sürerek persistan hale gelir. Önceden migren veya başka bir birincil baş ağrısı öyküsüne sahip olmak, persistan Post Travmatik Baş Ağrısı için önemli bir risk faktörüdür. Ayrıca, travma sonrası stres bozukluğu ve depresyon gibi psikiyatrik durumlar da inatçı baş ağrısı ile yakından ilişkilidir.

Travma Sonrası Baş Ağrısının Nedenleri ve Çeşitleri

Bir darbenin neden baş ağrısına yol açtığı oldukça karmaşıktır ve tek bir nedeni yoktur. Olası mekanizmalar arasında sinirlerin gerilmesi veya hasar görmesi, beyindeki ağrı işleme yollarında meydana gelen değişiklikler, beyin sapı ve boyun yapılarının (servikal) yaralanması ve inflamasyon (iltihaplanma) süreçleri yer alır.

Post-travmatik baş ağrısı, belirli bir ağrı tipi değildir; daha ziyade diğer baş ağrısı türlerini taklit eder. En sık görülen çeşitleri şunlardır:

1. Migren Benzeri Post Travmatik Baş Ağrısı: En yaygın görülen tiptir. Hastalar, travma sonrası başlayan ve tipik migren özelliklerini taşıyan (zonklayıcı, genellikle tek taraflı, ışığa ve sese hassasiyet, bulantı gibi) baş ağrılarından şikayet ederler. Bu durum, travmanın migreni tetiklediğini düşündürmektedir.

2. Gerilim Tipi Benzeri Post Travmatik Baş Ağrısı: Bu tipte ağrı, daha çok başın etrafında bir bant gibi sıkıştırıcı, hafif veya orta şiddette ve iki taraflıdır. Genellikle boyun kaslarındaki yaralanma ve gerginlikle ilişkilidir.

3. Servikojenik Baş Ağrısı: Travma sırasında boynun da zarar görmesi (kamçı yaralanması gibi) sonucu ortaya çıkar. Ağrı genellikle boyundan başlar ve başın arkasına, yanlarına veya göz çevresine yayılır. Boyun hareketleriyle ağrı tetiklenebilir.

4. Oksipital Nevralji Benzeri Ağrı: Başın arkasındaki oksipital sinirlerin travma nedeniyle hasar görmesi veya sıkışması sonucu ortaya çıkan keskin, batıcı ve elektrik çarpması benzeri ağrılardır.

Ağrıyı Yönetmek Mümkün

Post-travmatik baş ağrısının tedavisi zorlu olabilir ve kişiye özel bir yaklaşım gerektirir. Tedavide amaç, ağrı ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltmak, işlevselliği geri kazandırmak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Akut Dönem Tedavisi (İlk Haftalar)

• Dinlenme: Travma sonrası kısa süreli (24-48 saat) fiziksel ve zihinsel dinlenme önerilir. Ancak uzun süreli hareketsizlikten kaçınmak önemlidir.

• Basit Ağrı Kesiciler: Asetaminofen (parasetamol) gibi ilaçlar başlangıçta kullanılabilir. Kanama riskini artırabilecekleri için NSAID’lerin (ibuprofen, naproksen gibi) kullanımında dikkatli olunmalıdır.

Persistan (İnatçı) PTBA Tedavisi

Eğer baş ağrısı 3 aydan uzun sürerse, tedavi yaklaşımı kronik baş ağrısı yönetimine benzer. Tedavi, ağrının tipine göre şekillendirilir:

• Profilaktik (Önleyici) İlaçlar: Ağrı ataklarının sıklığını azaltmak için her gün düzenli olarak kullanılırlar. Baş ağrısının tipine göre (migren veya gerilim tipi) seçilirler.

  • Migren Benzeri PTBA İçin: Amitriptilin gibi antidepresanlar, topiramat gibi antiepileptikler ve beta-blokerler (propranolol gibi) sıkça kullanılır.

  • Gerilim Tipi Benzeri PTBA İçin: Amitriptilin en etkili seçeneklerden biridir.

• Atak Tedavisi İlaçları: Ağrı başladığında kullanılırlar. Migren benzeri ağrılar için triptanlar denenebilir ancak aşırı kullanımından kaçınılmalıdır.

• Diğer Tedaviler:

  • Fizik Tedavi: Özellikle boyun kaynaklı (servikojenik) ağrılarda, postürü düzeltmek ve boyun kaslarını güçlendirmek için kritik öneme sahiptir. Travma sırasında boyun yaralanması mevcut ise fizik tedavi uygulanabilirliği açısından hekiminizin önerilerini dinlemeniz sağlıklı olacaktır.

  • Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Ağrıyla başa çıkma stratejileri geliştirmeye, ağrıya bağlı stresi ve kaygıyı yönetmeye yardımcı olur (1).

  • Girişimsel Yöntemler: Diğer tedavilere yanıt vermeyen vakalarda sinir blokajları (oksipital sinir bloğu gibi), tetik nokta enjeksiyonları ve Botulinum toksin (Botoks) enjeksiyonları düşünülebilir.