MEKANİK NEDENLERE BAĞLI
sırt ve bel ağrıları

Bir sabah yataktan kalktınız ve belinize keskin bir “sancı” girdi, ya da uzun ve yorucu bir günün ardından künt ve yorucu bir ağrı hissettiniz. İşte bu ağrılar, insan yaşamının bir parçası gibidir. Bel ağrısı, dünyada soğuk algınlığından sonra doktora en sık başvurunun ikinci nedeni olarak karşımızda durmaktadır. Bu ağrıların önemli bir çoğunluğu, korkutucu bir fıtık, kırık veya ciddi bir hastalıktan değil, mekanik nedenlerden kaynaklanır. Yani sorun, omurganızın kasları, bağları ve eklemleri gibi “mekanik” parçalarının, günlük hayatın stresi ve yüklenmeleri altında yorulması, zorlanması ve ağrımaya başlamasıdır. Bu yazıda, bu ağrıların nedenlerini ve en önemlisi, modern tıbbın bu ağrılardan kurtulmak için önerdiği çözümü inceleyeceğiz.

Mekanik sırt ve bel ağrısı, ağrının kaynağının omurganın hareketli parçaları – kaslar, ligamentler, faset eklemleri ve disklerin dış katmanlar olduğu bir durumdur.

Tıp literatüründe bu duruma sıklıkla “spesifik olmayan (non-spesifik) bel ağrısı /sırt ağrısı” denir. Bunun anlamı şudur: Ağrınız gerçektir, ancak yapılan muayene ve görüntüleme yöntemleriyle (MRG, röntgen), ağrıya neden olan tek bir spesifik, ciddi ve tanımlanabilir bir yapısal sorun (tümör, enfeksiyon, fıtığa bağlı sinir basısı, kırık gibi) bulunamamıştır. Yani sorun, omurganın yapısındaki büyük bir arızadan çok, bu yapının aşırı veya yanlış kullanılmasına bağlı bir yorulma durumudur.

Bel Ağrısının Nedenleri Nelerdir?

Mekanik ağrıların arkasında genellikle modern yaşam tarzımızın getirdiği bir dizi faktör bulunur:

• Kas Zorlanması ve Bağ Gerilmeleri: Ağır bir eşyayı aniden kaldırmak veya yanlış bir pozisyonda kaldırmak, ters bir hareket yapmak veya bir spor yaralanması, bel ve sırt kaslarında veya bağlarında küçük yırtıklara neden olabilir. Bu, ani başlangıçlı mekanik ağrının en sık nedenidir.

• Postüral Stres – Duruş Bozukluğu: Günümüzün en büyük problemlerinden birisidir. Bilgisayar başında saatlerce kambur oturmak, sürekli telefona bakmak (“text neck”) veya ergonomik olmayan koşullarda çalışmak, omurga kaslarını ve bağlarını sürekli yük altında bırakır. Bu kronik yüklenme, zamanla yorgunluk ve ağrıya yol açar.

• Kondisyonsuzluk ve Zayıf Kaslar: “Kullanılan organ gelişir kullanılmayan zayıflar” prensibi omurga için de geçerlidir. Karın, sırt ve kalça kaslarından oluşan ve omurgamız için doğal bir “korse” görevi gören “core” kaslarımızın zayıf olması, tüm yükün doğrudan omurlara, disklere ve bağlara binmesine neden olur. Bu, omurganın yaralanmalara karşı daha savunmasız hale gelmesine yol açar.

• Dejeneratif Değişiklikler: Yaşla birlikte disklerin ve faset eklemlerinin doğal olarak yıpranması, omurganın şok emme kapasitesini azaltır ve onu mekanik ağrılara daha yatkın hale getirir.

Yaygın Bir Halk Sağlığı Sorunu: Sırt Ağrısı ve Bel Ağrısı

Mekanik bel ve sırt ağrısı o kadar yaygındır ki, bunu yaşamayan neredeyse yoktur. Çalışmalar, yetişkinlerin %80‘inden fazlasının hayatlarının bir döneminde en az bir kez bel ağrısı atağı geçirdiğini göstermektedir. Bu, küresel olarak engelliliğin en önde gelen nedenidir. En sık, üretkenliğin en yüksek olduğu 30 ila 50 yaşları arasındaki yetişkinlerde görülür. Erkekler ve kadınlar arasında belirgin bir sıklık farkı yoktur.

Tedavi YÖNTEMİ Olarak Hareket

Yakın zamana kadar, bel ağrısı için standart tavsiye “yat ve dinlen” şeklindeydi. Ancak son 20 yılda yapılan sayısız bilimsel çalışma, bu yaklaşımın yanlış olduğunu ve hatta zararlı olabileceğini kanıtladı. Modern, kanıta dayalı tedavinin temel felsefesi şudur: “Aktif kalmak ve hareket etmek, iyileşmenin anahtarıdır”.

1. Aktif Kalmak ve Uzun Yatak İstirahatinden Kaçınmak

Akut bir bel ağrısı atağında bile, birkaç günden uzun süren yatak istirahati kasları zayıflatır, eklemleri sertleştirir ve ağrının kronikleşme riskini artırır. Bunun yerine, ağrının izin verdiği ölçüde normal günlük aktivitelere devam etmek ve nazik yürüyüşler yapmak kan dolaşımını artırarak iyileşmeyi hızlandırır.

2. Terapötik Egzersiz: Omurganın Doğal Korsesini Güçlendirmek

Ağrının akut dönemi geçtikten sonra, tedavinin ve gelecekteki atakları önlemenin temel taşı, kişiye özel planlanmış bir egzersiz programıdır.

• Core Stabilizasyon Egzersizleri: Karın, sırt ve kalça kaslarını güçlendirerek omurganın etrafında doğal bir korse oluşturmak.

• McKenzie Metodu: Bel fıtığı ile de ilişkili olan, belirli yönlerde yapılan tekrarlı hareketlerle ağrıyı merkezileştirmeyi ve mekanik sorunu çözmeyi amaçlayan özel bir yöntem.

• Genel Aerobik Egzersizler: Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aktiviteler, genel kondisyonu artırır, endorfin salgılatır ve kan dolaşımını iyileştirir.

3. İlaç Tedavisi 

İlaçlar, hastalığı “tedavi” etmezler, ancak akut dönemdeki şiddetli ağrıyı ve inflamasyonu kontrol altına alarak hastanın aktif kalmasına ve egzersiz programına başlamasına yardımcı olurlar.

• Non-Steroid Anti-İnflamatuar İlaçlar (NSAID’ler): İbuprofen, naproksen gibi ilaçlar ilk tercihlerdendir.

• Kas Gevşeticiler: Özellikle belirgin kas spazmı varsa, kısa süreli (birkaç gün) kullanılabilirler. Opioid (güçlü) ağrı kesiciler, rutin mekanik bel ağrısı için kesinlikle önerilmemektedir.

4. Girişimsel Tedaviler 

Ağrının günlük hayatı etkileyecek düzeye ulaştığı veya sosyal ve gündelik hayatınızda erken kontrol altına alınmasını gerektirecek durumlar geliştiğinde tetik nokta enjeksiyonu, kas enjeksiyon tedavileri, nöral terapi gibi tedavi yöntemleri uygulanabilir.