OKSİPİTAL SİNİR BLOKAJI

Başınızın arkasında, ensenizden başlayıp tepeye doğru yayılan, zonklayıcı, batıcı şiddetli bir ağrı mı yaşıyorsunuz? Bu ağrı, boyun hareketleriyle artıyor ve günlük hayatınızı bir kabusa mı çeviriyor? Eğer bu sorular size tanıdık geliyorsa, ağrınızın kaynağı başınızın arkasındaki oksipital sinirler olabilir. Bu tür baş ağrılarının hem tanısını koymak hem de hızlı bir şekilde rahatlama sağlamak için son derece etkili bir yöntem var: Oksipital Sinir Blokajı. Bu yazıda, bu basit ve etkili enjeksiyon tedavisinin ne olduğunu, tarihini, kimlere ve nasıl uygulandığını, başarı oranlarını bilimsel kanıtlar ışığında değerlendireceğiz.

Başımızın arka kısmının ve kafa derimizin duyusunu, boyun kaslarının arasından geçerek cilde ulaşan üç ana sinir sağlar: Büyük Oksipital Sinir (Greater Occipital Nerve – GON), Küçük Oksipital Sinir (Lesser Occipital Nerve – LON) ve Üçüncü Oksipital Sinir. Bu sinirler, kas spazmı, travma, enflamasyon gibi çeşitli nedenlerle sıkıştığında veya hasarlandığında, kendi dağılım alanlarında şiddetli ağrılara neden olurlar.

Oksipital Sinir Blokajı, bu sinirlerin etrafına, genellikle lokal anestezik ve kortizon içeren bir ilaç karışımının enjekte edilmesi işlemidir. Bu işlemin iki temel amacı vardır. Eğer enjeksiyon yapıldıktan hemen sonra hastanın baş ağrısı belirgin bir şekilde azalıyorsa, bu durum ağrının kaynağının gerçekten de bloke edilen oksipital sinir olduğunu kanıtlar. Bu, tanıyı kesinleştirmek için önemli bir testtir. Karışıma eklenen kortizon, sinir çevresindeki enflamasyonu ve ödemi baskılayarak haftalar, hatta aylar sürebilen uzun süreli bir ağrı rahatlaması sağlayabilir.

Hangi Baş Ağrılarında Uygulanabilir?

Oksipital Sinir Blokajı, özellikle başın arka bölgesinden kaynaklanan ağrılarda etkilidir. Oksipital sinirlerin kendisinin birincil olarak etkilendiği, elektrik çarpması gibi keskin ve batıcı ağrı atakları ile karakterize bir durum olan Oksipital Nevraljide kullanılabilir. Blokaj, hem tanıyı doğrular hem de tedavinin temelini oluşturur. Kaynağını boyun eklemlerinden veya kaslarından alan ve ağrısı başın arkasına yayılan baş ağrısı türü olan servikojenik baş ağrısında faydalı olabilir. Oksipital sinirler bu ağrı yolaklarının bir parçası olduğu için blokaj oldukça etkilidir. Özellikle ağrının başın arkasından başladığı veya o bölgede yoğunlaştığı kronik migren hastalarında, atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak için bir tedavi seçeneği olarak giderek daha fazla kullanılmaktadır. Küme Baş Ağrısı atakları sırasında oksipital sinir blokajının ağrıyı hızla dindirebildiğine dair güçlü kanıtlar vardır. Kafa veya boyun travması sonrası ortaya çıkan ve başın arkasında yoğunlaşan post travmatik baş ağrısı hastalarında kullanılabilir.

Oksipital sinirlerin baş ağrısındaki rolü 19. yüzyıldan beri bilinmektedir. Sinirlerin etrafına lokal anestezik enjekte etme fikri de oldukça eskidir. Ancak ilk uygulamalar, tamamen anatomik referans noktalarına (landmark) dayalı olarak, “kör” bir şekilde yapılıyordu. Bu yöntemde, hekim kafatasındaki belirli kemik çıkıntılarını (örneğin, oksipital protuberans ve mastoid çıkıntı) elle hissederek iğnenin giriş yerini belirlerdi. Bu “kör” teknik hala yaygın olarak kullanılsa da en büyük değişiklik, ultrasonografi kullanımının yaygınlaşması olmuştur. Ultrason, hekimin siniri, etrafındaki kasları ve en önemlisi tehlikeli olabilecek oksipital arteri gerçek zamanlı olarak görmesini sağlayarak, işlemi çok daha güvenli ve isabetli hale getirmiştir.

Oksipital Sinir Blokajı Nasıl Yapılır ?

İşlem, poliklinik veya muayenehane koşullarında yapılan, son derece hızlı ve basit bir prosedürdür. Steril koşullara özen gösterilmesi önemlidir.

Landmark Temelli Teknik

1. Hazırlık: Hasta genellikle oturur pozisyondadır ve başını hafifçe öne eğer. Ense bölgesi antiseptik bir solüsyonla temizlenir.

2. Noktanın Tespiti: Hekim, parmaklarıyla ense kökündeki kemik çıkıntılarını (oksipital protuberans ve mastoid çıkıntı) palpe eder. Büyük Oksipital Sinir, genellikle bu iki noktanın arasındaki mesafenin iç üçte birlik kısmında, oksipital arterin hemen yanında yer alır. Hekim, sinirin en hassas olduğu noktayı bulmaya çalışır.

3. Enjeksiyon: Cilt uyuşturulmadan veya çok ince bir iğne ile uyuşturularak, seçilen noktaya dik bir açıyla girilir. Kemik temasından kaçınılır. İğnenin damarda olmadığından emin olmak için aspirasyon yapıldıktan sonra, lokal anestezik ve kortizon karışımı (genellikle 2-4 mL) yavaşça enjekte edilir.

Ultrason Eşliğinde Uygulama

1. Hazırlık: Hasta oturur veya yüzüstü yatar.

2. Sonografik Değerlendirme: Hekim, steril bir kılıf geçirilmiş yüksek frekanslı lineer ultrason probunu ense köküne yerleştirir. Ekranda, boyun kaslarının katmanları net bir şekilde görülür. Hekim, bu kas katmanları arasında parlak bir nokta olarak görünen Büyük Oksipital Siniri ve hemen yanında yer alan oksipital arteri tespit eder.

3. Enjeksiyon: Hekim, iğnenin ilerleyişini ultrason ekranından anbean takip ederek, iğnenin ucunu tam olarak sinirin etrafındaki fasya planına, arterden güvenli bir mesafede konumlandırır. İlacın doğru yere yayıldığı ekranda görüldükten sonra enjeksiyon tamamlanır. Bu yöntem, ilacın doğrudan damar içine verilmesi riskini neredeyse tamamen ortadan kaldırır.

Başarı Şansı, Riskler ve Alternatifler

İşlemin başarı şansı, özellikle ağrı oksipital nevralji veya servikojenik baş ağrısından kaynaklanıyorsa çok yüksektir. Ağrıda rahatlamanın süresi kişiden kişiye ve altta yatan nedene göre değişir. Oksipital nevralji ve servikojenik baş ağrısı hastalarının %60-80‘i işlemden anlamlı bir fayda görür. Rahatlama birkaç haftadan 3-4 aya kadar sürebilir. Kronik migren hastalarında ise, atak sıklığını ve şiddetini azaltmada etkili olduğu gösterilmiştir.

• Komplikasyon ve Riskler: Doğru teknikle yapıldığında son derece güvenli bir işlemdir.

  • Enjeksiyon yerinde geçici ağrı, hassasiyet veya morarma en sık görülen komplikasyonlardır. İşlem sonrası başın arka kısmında birkaç saat süren geçici uyuşukluk görülebilir ki bu beklenen bir etkidir.

  • Enfeksiyon, kanama nadiren görülebilir. Kortizona bağlı geçici yan etkiler (yüzde kızarma, uykusuzluk) ile nadir de olsa karşılaşılabilir. En önemli risk, özellikle “kör” teknikte, ilacın yanlışlıkla oksipital arter içine enjekte edilmesidir; bu durum baş dönmesi, baygınlık gibi semptomlara yol açabilir. Ultrason kullanımı bu riski minimize eder.

• Alternatif Tedaviler: Blokaja yanıt veren ancak etkisi kısa süren hastalarda, daha uzun süreli bir çözüm için Radyofrekans Nörotomi (Sinir Yakma) veya Kriyoablasyon (Sinir Dondurma) gibi ablatif prosedürler düşünülebilir. İlaç tedavileri ve fizik tedavi de tedavinin diğer önemli parçalarıdır.