ameliyatsız bel fıtığı tedavisi

“Bel fıtığı” tanısını duyduğunuzda aklınıza ilk gelen şey ameliyat mı oluyor? Modern tıp, bize bel fıtığı olan hastaların çok büyük bir kısmının (%80-90) ameliyata gerek kalmadan, doğru tedavi ve sabırla iyileşebileceğini gösteriyor. Vücudumuzun kendi kendini onarma kapasitesi, özellikle bel fıtığı gibi durumlarda oldukça etkileyicidir. Bu rehberde, ameliyatsız bel fıtığı tedavisinin bilimsel temellerini, kanıta dayalı yöntemleri, başarı oranlarını ve bu süreçte sizi nelerin beklediğini tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Bel Fıtığı ameliyatsız iyileşebilir mi? nasıl iyileşir ?

Bel fıtığı, omurlar arasındaki diskin dış katmanının yırtılarak içindeki jölemsi materyalin sinir kanalına taşmasıdır. Peki, bu taşan parça ameliyatsız nasıl kaybolur? Aslında ameliyatsız bel fıtığı tedavilerinin temelinde yatan asıl etken vücudumuzun kendi kendini tamir etme mekanizmlarıdır. Yani, bu durumun arkasında biyolojik tamir mekanizmaları vardır.

1. Vücudumuz, fıtıklaşmış disk parçasını bir “yabancı cisim” olarak algılar. Bağışıklık sistemimiz, makrofaj adı verilen “çöpçü” hücreleri bölgeye gönderir. Bu hücreler, fıtık parçasını kelimenin tam anlamıyla “yiyerek” zamanla küçültür ve ortadan kaldırır.
2. Fıtıklaşan parçanın içindeki su, zamanla vücut tarafından geri emilir. Suyunu kaybeden fıtık büzüşür, küçülür ve sinir üzerindeki basısı azalır.
3. Bazı durumlarda, omurganın hareketleriyle birlikte disk parçasının bir miktar geri çekilebileceği düşünülmektedir.
4. Fıtıklaşan parçanın, disk içindeki negatif basınç veya gerilen arka longitudinal bağın etkisiyle orijinal yerine geri çekilmesi de bu süreçte rol oynar

Bu doğal iyileşme süreci, genellikle 6 hafta ile birkaç ay arasında sürer. Ameliyatsız tedavilerin temel amacı, bu süreçte ağrıyı kontrol altına almak, sinir fonksiyonlarını korumak ve vücudun kendi kendini onarmasına zaman ve fırsat tanımaktır. Literatürdeki en dikkat çekici bulgulardan biri, daha büyük ve belirgin fıtıkların (özellikle ekstrüde ve sekestre diskler) küçük ve protrüde disklere göre kendiliğinden gerileme olasılığının daha yüksek olmasıdır. Bunun nedeni, epidural alana daha fazla taşan büyük parçaların bağışıklık sisteminin enflamatuar reaksiyonuna daha fazla maruz kalmasıdır. 

Literatürdeki sistematik derlemeler ve meta-analizler, lomber disk hernilerinde spontan regresyon oranlarının oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. 2017 yılında Pain Physician dergisinde yayınlanan kapsamlı bir meta-analiz, konservatif olarak takip edilen hastalarda lomber disk hernisinin spontan regresyon oranını %66.66 olarak bulmuştur.2015 yılında Clinical Rehabilitation dergisinde yayınlanan bir başka sistematik derleme, regresyon oranlarının fıtık tipine göre değiştiğini göstermiştir. Bu çalışmaya göre; Sekestrasyon: %96, Ekstrüzyon: %70, Protrüzyon: %41, Bulging: %13 oranlarında regrese olmaktadır. Bu bulgular, özellikle kopmuş parça (sekestre) ve büyük fıtıkların (ekstrüde) vücut tarafından temizlenme olasılığının çok yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. 

Tüm bu verileri değerlendirdiğimizde aslında dışarıdan gelen bir mucize ya da olağanüstü bir sebepten ziyade bel fıtığının tedavisindeki en önemli mucizenin kendi vücudumuz ve onun tamir mekanizmaları olduğunu görebiliriz. Burada biz cerrahlara düşen ise bu bel fıtığının vücudun tamir mekanizmaları ile düzelip düzelemeyeceğini (yani ameliyat gereksinimini) doğru bir şekilde ön görmek, vücudun kendini tamir etme sürecinde hastalarımızın ağrılarını dindirmek ve bu mekanizmaları desteklemektir. Tekirdağ ameliyatsız bel fıtığı tedavisi uygulayarak bu ağrıları kontrol altına almaya ve vücudun kendini tedavi mekanizmalarını gerçekleştirmesine dair çalışmalar yürütüyoruz.

Ameliyatsız tedavi, tek bir yöntemden ziyade, genellikle birkaç farklı yaklaşımın bir kombinasyonunu içerir. Amaç, ağrı döngüsünü kırmak ve fonksiyonelliği geri kazandırmaktır.

Uygun İstirahat ve Aktivite Yönetimi

• Bel fıtığında uzun ve sürekli “Yatak İstirahati”nin faydası bir efsane midir ? Geçmişte uzun süreli yatak istirahati önerilirdi. Ancak artık biliyoruz ki, birkaç günden uzun süren hareketsizlik kasları zayıflatır, eklemleri sertleştirir ve iyileşmeyi yavaşlatır.Yani evet, bu bir efsanedir. Gerçek doğru ise uygun ve koruyucu fiziksel aktivite ile sınırlandırılmış yatak istirahati yapılmasıdır. Günümüzde yaklaşım, ağrıyı şiddetlendirmeyen günlük aktivitelere olabildiğince devam etmektir. “Ağrının sizi yönlendirmesine izin verin, zorlayıcı hareketlerden kaçınmanızı sağlayacaktır. Yürüyüş gibi hafif aktiviteler kan dolaşımını artırarak iyileşmeye yardımcı olur.

Medikal Tedavi (İlaçlar)

İlaçlar, hastalığı tedavi etmez ancak akut dönemdeki şiddetli ağrıyı ve inflamasyonu kontrol altına alarak hastanın hareket etmesine ve fizik tedaviye katılmasına olanak tanır.

• Non-Steroid Anti-İnflamatuar İlaçlar (NSAID’ler): İbuprofen, naproksen gibi ilaçlar, hem ağrıyı keser hem de sinir kökü çevresindeki iltihabı (enflamasyonu) azaltır. Genellikle ilk basamakta tercih edilirler. Ancak uzun süreli kullanımında yan etkilerin olabileceği gözden kaçırılmamalı, uzun süreli kullanıma ihtiyaç duyacak kadar ağrınız mevcut ise nokta atışı tedavisi, epidural enjeksiyon gibi tedavi yöntemleri denenmelidir.
• Kas Gevşeticiler: Ağrıya eşlik eden kas spazmlarını çözmek için kısa süreli kullanılabilirler.
• Nöropatik Ağrı İlaçları: Gabapentin veya pregabalin gibi ilaçlar, doğrudan hasarlı sinirden kaynaklanan yanıcı, batıcı tipteki ağrılarda etkili olabilir.
• Steroidler: Şiddetli akut ataklarda, kısa süreli (genellikle 5-10 gün) kortizon tedavisi, güçlü anti-inflamatuar etkisiyle hızlı bir rahatlama sağlayabilir.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Ameliyatsız tedavinin önemli ve etkili bir bileşenidir. Amaç pasif bir şekilde cihazlara bağlanmak değil, aktif olarak iyileşme sürecine katılmaktır.

• McKenzie Metodu: Bel fıtığı tedavisinde etkinliği kanıtlanmış özel bir değerlendirme ve tedavi yöntemidir. Hastanın belirli yönlerdeki tekrarlı hareketlere verdiği yanıta göre, ağrıyı bacaktan bele doğru “merkezileştiren” ve fıtığın sinirden uzaklaşmasına yardımcı olan kişiye özel egzersizler verilir.
• Manuel Terapi: Bir fizyoterapistin elleriyle uyguladığı eklem mobilizasyonu ve yumuşak doku teknikleri, ağrıyı azaltır ve hareketliliği artırır. Ancak burada dikkatli olunmalı ve muhakkak daha öncesinde tanınızın konulmuş olması gerekir. Haydi ağrım var gidelim manuel terapi yaptıralım doğru bir yaklaşım değildir. Öncelikle ağrınızın kaynağı ve tanısı belirlenmeli, olası riskli durumlar ve kırmızı bayraklar ekarte edilmelidir. Eğer ileri dereceli bir spondilolistezis, ekstrüde disk, omurga tümörü, omurga kırığı gibi durumlar mevcut ise manipülasyon sonucu sinir basısında artışa ve hatta felç kalmaya yol açabilecek üzücü neticelerle karşılaşmak olasılık dahilindedir.
• Stabilizasyon Egzersizleri: Ağrı azaldıktan sonra, omurgayı destekleyen derin karın ve sırt kaslarını (core kasları) güçlendirmeye yönelik egzersizler, fıtığın tekrarlamasını önlemek için hayati önem taşır.

Bel fıtığında TRANSFORAMİNAL ENJEKSİYON (NOKTA ATIŞI TEDAVİ), EPİDURAL ENJEKSİYON, FASET EKLEM ENJEKSİYONU, NÜKLEOPLASTİ gibi yöntemler ağrı sürecinizi daha hızlı ve etkili bir şekilde kontrol almaya yardımcı olabilecek modern tedavi seçeneklerindendir. Bu bölümler hakkında bilgi almak için ilgili başlığı okuyabilirsiniz.