faset eklem sendromu

Yıllardır süren, bir türlü tam teşhisi konulamayan bir bel veya boyun ağrısı… Ağrı, bacağa veya kola yayılan keskin bir ağrıdan çok, belinizde, kalçanızın üzerinde veya boynunuzda yoğunlaşan, künt ve derinde hissedilen bir sızı şeklindeyse özellikle sabahları tutuklukla uyanıyor, uzun süre ayakta durunca veya geriye doğru yaslanınca ağrı artıyorsa, defalarca çekilen MR filmlerinizde ağrının nedenini açıklayacak bir durum saptanamamışsa suçlu Faset Eklem Sendromu olabilir. Bu yazıda, bu yaygın ağrı sendromunun ne olduğunu, nedenlerini, tanısının nasıl konulduğunu ve modern tıbbın sunduğu kalıcı çözüm yollarını bilimsel kanıtlarla değerlendireceğiz.

Omurgamız, sadece omur kemikleri ve disklerden oluşan bir yapı değildir. Her bir omur, bir üstündeki ve bir altındaki omura, arka tarafta, sağda ve solda birer çift olmak üzere, faset (veya zigapofizyal) eklemler aracılığıyla bağlanır. Tıpkı parmağımızdaki veya dizimizdeki eklemler gibi, faset eklemlerinin de yüzeyleri pürüzsüz kıkırdakla kaplıdır, etraflarında bir eklem kapsülü ve onları kaygan tutan bir eklem sıvısı bulunur. Faset Eklemler, omurgamızın kontrollü bir şekilde öne, arkaya, yana eğilmesine ve dönmesine olanak tanırlar ve omurların birbiri üzerinde anormal şekilde kaymasını engelleyerek omurganın dengesini korurlar.

Faset Eklem Sendromu, bu eklemlerdeki kireçlenme (artroz), enflamasyon veya zorlanma sonucu ortaya çıkan bir ağrı durumudur. Bu durum, genellikle yaşa bağlı yıpranma (dejenerasyon) sürecinin doğal bir parçasıdır. Omurlar arasındaki diskler zamanla yüksekliğini kaybedip yassılaştıkça, omurganın arkasındaki bu küçük faset eklemlerine binen yük artar. Bu kronik aşırı yük, eklem kıkırdağının aşınmasına, eklemde kireçlenme ve iltihaplanma gelişmesine neden olur. Travma, kötü postür veya tekrarlayan zorlayıcı hareketler de bu süreci hızlandırabilir.

Faset eklem sendromu, kronik omurga ağrılarının şaşırtıcı derecede yaygın bir nedenidir. Yapılan bilimsel çalışmalar, kronik bel ağrısı şikayeti olan hastaların %15 ila %45‘inde ağrının birincil kaynağının faset eklemleri olduğunu göstermektedir. Bu oran, kronik boyun ağrılarında %45 ila %60‘a kadar çıkabilmektedir. Genellikle dejeneratif bir süreç olduğu için en sık 40-50 yaşlarından sonra görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar.

Ağrınız Gerçekten Faset Eklemden mi?

Faset eklem sendromunun tanısındaki en büyük zorluk, belirtilerinin diğer omurga sorunlarıyla (kas ağrısı, disk sorunları vb.) çok karışması ve görüntüleme yöntemlerinin genellikle yetersiz kalmasıdır.

• MR ve Röntgen Neden Yetersiz? MR veya röntgen, faset eklemlerinizde kireçlenme (artroz) olduğunu gösterebilir. Ancak bu, ağrınızın kesinlikle oradan kaynaklandığı anlamına gelmez. Birçok insanda, hiçbir ağrı şikayeti olmamasına rağmen filmlerinde faset artrozu görülebilir. Tam tersi, şiddetli faset ağrısı olan bir hastanın filmleri tamamen normal de çıkabilir.

• Tanı Yöntemi: Diagnostik Blokajlar Ağrının kesin olarak faset eklemden gelip gelmediğini anlamanın tek bilimsel ve güvenilir yolu, o eklemin sinirini geçici olarak uyuşturmaktır. Bu işleme “Diagnostik Medial Dal Bloğu” denir. Görüntüleme altında, çok ince bir iğne ile, hedeflenen faset ekleminin ağrı sinyalini taşıyan ve “medial dal” adı verilen sinirinin üzerine ulaşılır. Bu sinirin etrafına küçük bir miktar lokal anestezik enjekte edilir. Eğer hasta, enjeksiyon sonrası birkaç saat içinde ağrısında en az %80 oranında bir azalma hissederse, tanı kesinleşmiş olur. Bu, adeta bir evin sigorta kutusunda, doğru sigortayı kapatıp o odanın elektriğinin kesilip kesilmediğini kontrol etmeye benzer. Eğer elektrik kesiliyorsa, doğru sigortayı buldunuz demektir.

Faset Eklem Sendromunda Tedavi Seçenekleri

Tanı kesinleştikten sonra, tedavi basamaklı bir şekilde ilerler.

Konservatif Tedaviler

• Fizik Tedavi: Omurga çevresindeki destek kaslarını (core kasları) güçlendirmek, postürü düzeltmek ve esnekliği artırmak, faset eklemleri üzerindeki yükü azaltarak uzun vadede fayda sağlar.

• İlaç Tedavisi: Anti-inflamatuar ilaçlar, akut alevlenmelerde iltihabı ve ağrıyı baskılayabilir.

• Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Kilo kontrolü ve ergonomik düzenlemeler önemlidir.

Girişimsel Tedaviler

Konservatif tedaviler yetersiz kaldığında, enjeksiyon temelli tedaviler gündeme gelir. Bu tedaviler Faset Eklem Sendromunda dramatik fayda sağlayabilir. 

• Terapötik Faset Enjeksiyonları: Tanısal blokaj sırasında, lokal anesteziğe ek olarak eklem içine veya sinir çevresine kortizon enjekte edilmesi, iltihabı baskılayarak birkaç hafta veya birkaç ay sürebilen daha uzun süreli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu genellikle kalıcı bir çözüm değildir.

• Radyofrekans Nörotomi / Ablasyon (“Sinir Yakma”): Kalıcı Çözüm Bu, tanısı kesinleşmiş faset eklem sendromu için en etkili ve en uzun süreli tedavi yöntemidir. Başarılı bir tanısal blokajdan sonra, ayrı bir seansta, yine görüntüleme eşliğinde aynı medial dal sinirlerine bu kez özel bir radyofrekans iğnesi ile ulaşılır. İğnenin ucundan verilen radyofrekans enerjisi, kontrollü bir ısı (yaklaşık 80-90°C) yaratarak, ağrı sinyalini taşıyan bu ince sinir lifini tahrip eder. Doğru tanı konmuş hastalarda, radyofrekans ablasyonu sonrası hastaların %70-80‘i, 6 ay ila 2 yıl arasında süren, anlamlı ve uzun süreli bir ağrı rahatlaması yaşar. Bu, hastanın normal hayatına ve egzersiz programına dönmesi için mükemmel bir fırsat yaratır.