araknoid kist

Araknoid zar, beyni ve omuriliği saran üç zardan ortada bulunanıdır (diğerleri dura mater ve pia materdir). Araknoid kistler, bu zarın yaprakları arasında, normal beyin omurilik sıvısı (BOS) ile dolu anormal keseciklerdir. Çoğu zaman doğuştan gelirler (konjenital) ve genellikle iyi huyludurlar. Birçok kişi hayatı boyunca bu kistlerle yaşar ve herhangi bir sorunla karşılaşmazken, bazı nadir durumlarda büyüyebilir veya beynin normal yapılarına baskı yaparak semptomlara neden olabilirler.

Ne Sıklıkla Görülür ve Kimleri Etkiler?

Araknoid kistler nispeten nadir görülen oluşumlardır.

• Görülme Sıklığı: Çalışmalar, araknoid kistlerin genel popülasyonda yaklaşık %0.2 ila %1.7 oranında görülebileceğini tahmin etmektedir. Ancak bu oranın, görüntüleme teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla birlikte tesadüfi tanıların artması nedeniyle daha yüksek olabileceği düşünülmektedir.

• Cinsiyet: Araknoid kistler genellikle erkeklerde kadınlara göre yaklaşık 2 ila 4 kat daha sık teşhis edilir. Bu durumun nedenleri tam olarak bilinmemektedir.

• Yaş Grubu: Araknoid kistler her yaşta saptanabilir, ancak çoğunlukla çocukluk ve genç yetişkinlik dönemlerinde tesadüfen veya semptomlar nedeniyle fark edilirler . Konjenital oldukları için aslında doğumdan itibaren var olsalar da, semptomların ortaya çıkması yıllar sürebilir.

Oluşum Mekanizması

Çoğu araknoid kist konjenitaldir, yani doğumdan itibaren mevcuttur. Oluşum mekanizması tam olarak anlaşılamamış olsa da, araknoid zarın gelişimi sırasında meydana gelen bir anormallik sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Bu anormallik, araknoid membranın katmanlarının anormal bir şekilde ayrılmasına ve aralarında BOS birikmesine yol açar.

Daha nadir durumlarda, araknoid kistler sekonder olarak da gelişebilir. 

• Travma: Kafa travması sonrası araknoid zarın yırtılması ve BOS birikmesi.

• Enfeksiyon: Menenjit gibi enfeksiyonlar sonrası araknoidit (araknoid zarın iltihabı) sonucu kist oluşumu.

• Tümörler: Nadiren, beyin tümörleri araknoid kist benzeri yapılar oluşturabilir.

Çeşitleri ve Lokalizasyonları

Araknoid kistler, bulundukları yere göre ve bazı sınıflandırma sistemlerine göre farklı tiplere ayrılabilirler. En sık görülen lokalizasyonları şunlardır:

• Sylvan Fissür (Orta Kraniyal Fossa): En sık görülen yerleşim yeridir ve genellikle iyi huyludur.

• Posterior Fossa (Arka Çukur): Beyincik ve beyin sapı çevresinde bulunabilirler.

• Suprasellar Bölge: Hipotalamus ve hipofiz bezi yakınında yerleşebilirler.

• Konveksite (Beyin Yüzeyi): Beynin dış yüzeyinde herhangi bir yerde oluşabilirler.

• Spinal (Omurilik): Omurilik kanalı içinde araknoid kistler de görülebilir.

Lokalizasyonlarına göre semptomlar değişiklik gösterebilir. Örneğin, suprasellar kistler hormonal sorunlara veya görme problemlerine yol açabilirken, posterior fossa kistleri denge ve koordinasyon sorunlarına neden olabilir.

Araknoid Kistlerin Belirtileri: Ne Zaman Dikkat Etmeli?

Çoğu araknoid kist asemptomatiktir, yani herhangi bir belirtiye neden olmazlar ve genellikle başka nedenlerle yapılan beyin görüntülemelerinde tesadüfen saptanırlar. Semptomlar ortaya çıktığında ise kistin büyüklüğüne, lokalizasyonuna ve beynin hangi bölgelerine baskı yaptığına bağlı olarak değişiklik gösterirler. En sık görülen semptomlar şunlardır:

• Baş Ağrısı: En sık bildirilen semptomdur. Ağrının karakteri ve şiddeti değişebilir.

• Nöbetler: Özellikle büyük veya beyin yüzeyine yakın kistler nöbetlere yol açabilir.

• Bulantı ve Kusma: Artan kafa içi basıncı nedeniyle görülebilir.

• Denge Sorunları ve Koordinasyon Güçlüğü: Özellikle posterior fossa kistlerinde.

• Görme Problemleri: Bulanık görme, çift görme veya görme alanı defektleri suprasellar veya optik sinirlere baskı yapan kistlerde görülebilir.

• İşitme Kaybı veya Çınlama (Tinnitus): Nadiren temporal lob veya posterior fossa kistlerinde.

• Hidrosefali (Beyinde Su Toplanması): Kistin BOS akışını engellemesi sonucu oluşabilir.

• Gelişimsel Gecikmeler veya Davranışsal Sorunlar: Çocuklarda nadiren büyük kistler bu tür sorunlara yol açabilir.

• Endokrinolojik Bozukluklar: Suprasellar bölgedeki kistler hipofiz fonksiyonlarını etkileyebilir.

Semptomların yavaş yavaş ortaya çıkabileceği gibi, nadiren kist içine kanama (intrakistik hemoraji) sonucu ani ve şiddetli belirtiler de görülebilir.

Tanısı: Görüntüleme Esas

Araknoid kistlerin tanısı genellikle beyin görüntüleme yöntemleriyle konulur:

• Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR): Araknoid kistleri ve beyin dokusuyla ilişkisini en detaylı şekilde gösteren yöntemdir. Kistin boyutu, lokalizasyonu, içeriği ve çevre dokulara yaptığı baskı MR ile net bir şekilde değerlendirilebilir.

• Bilgisayarlı Tomografi (BT): MR kadar detaylı olmasa da, kistin varlığını ve boyutunu gösterebilir. Özellikle kemik yapıları değerlendirmede MR’a göre avantajlı olabilir.

Tanı genellikle başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde tesadüfen konulsa da, semptomları olan hastalarda MR genellikle ilk tercih edilen yöntemdir.

Tedavi Seçenekleri: Ne Zaman Müdahale Gerekir?

Çoğu asemptomatik araknoid kist herhangi bir tedavi gerektirmez. Bu tür kistler genellikle takip edilir. Zaman içinde büyüme eğilimi veya semptom geliştirme özelliği izlenir.

Tedavi, çok nadir de olsa semptomlara neden olan veya büyüme gösteren kistler için düşünülür. Tedavi seçenekleri şunlardır:

• Cerrahi Drenaj: Kistin içeriğinin boşaltılması amacıyla yapılan cerrahi yöntemlerdir.

  • Açık Cerrahi (Kraniyotomi): Kafatasında bir pencere açılarak kiste ulaşılır ve içeriği boşaltılır. Kist duvarının bir kısmı da çıkarılabilir.

  • Endoskopik Cerrahi: Küçük bir kesi ile bir endoskop (kameralı ince tüp) yerleştirilerek kiste ulaşılır ve içeriği boşaltılır. Bu yöntem daha az invazivdir.

  • Şant Yerleştirilmesi: Kist içine bir kateter (şant) yerleştirilerek kist sıvısının vücudun başka bir bölgesine (genellikle karın boşluğuna) drene edilmesi sağlanır.

• Perkütan Aspirasyon: Görüntüleme (BT veya MRG) eşliğinde ince bir iğne ile kiste girilerek sıvının boşaltılmasıdır. Ancak kistin tekrar dolma riski daha yüksektir.

Tedavi seçimi, kistin lokalizasyonu, boyutu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu ile semptomların şiddetine göre beyin cerrahı tarafından yapılır.

Bir baş ağrısı ya da kafa travması sonucunda bir MR veya tomografi çektirdiniz ve size beyinde bir kist olduğu söylendi. Bu durum hastalarım için çoğu zaman oldukça endişe verici bir durum olmakta. Özellikle çocuk hastalarımın ebeveynleri panik olmakta ve hemen bir çözüm arayışına girmektedirler. Ancak araknoid kistlerin çok büyük bir oranda masum olduğunu ve endişe duymamaları gerektiğini, aralıklı görüntüleme yöntemleri ile kisti takip etmenin yeterli olacağını tüm hastalarıma hatırlatmak istiyorum.