bel kayması
spondilolistezis

Belinizde yıllardır süren, hareketle artan bir ağrı nedeni, öne eğildiğinizde belinizden tık diye bir ses geliyorsa, bacaklarınızda uyuşma, kramp ve yürüme güçlüğü gibi şikayetleriniz oluyorsa bu durumun suçlusu bel kayması yani tıbbi adı ile spondilolistezis olabilir. Bu yazıda, bel kayması ameliyatının neden gerekli olduğunu, tarihsel sürecini, modern cerrahi tekniklerini, başarı oranlarını ve potansiyel risklerini tüm detaylarıyla aydınlatıyoruz.

Sağlıklı bir omurgada omur kemikleri yukarıdan aşağı bir inci tanesi gibi dizelenir ve bir ahenk içinde hareket ederler. Bir omur kemiğinin hareket fonksiyonları içinde yer almayan bir hareket biçimi olan yatay düzlemde ileri ve geri hareket kazanmasına ve bu dizili düzenin bozularak öne ya da arkaya konumlanmasına bel kayması yani spondilolistezis denilir. Daha basit bir şekilde söylememiz gerekirse, bir omur kemiğinin (vertebra), hemen altındaki veya üstündeki omur kemiği üzerinde öne veya arkaya doğru yer değiştirmesi, yani kaymasıdır. Bu, kayma bir “disk kayması” değildir; sorun, omurların hizalanmasındadır. Neticede omurganın dengesini bir miktar bozarak mekanik bel ağrısına veya sinirlerin geçtiği kanalları daraltarak bacaklara vuran ağrı ve uyuşmaya (siyatik veya nörojenik kladikasyo) neden olabilir.

Kaymanın şiddeti, genellikle röntgen filmleri üzerinde Meyerding Sınıflaması‘na göre derecelendirilir:

• Grade I: %25’ten az kayma

• Grade II: %25-50 arası kayma

• Grade III: %50-75 arası kayma

• Grade IV: %75’ten fazla kaymayı temsil eder. 

Hastaların çok büyük bir çoğunluğu Grade I ve II seviyesindedir ve bu seviyeler genellikle konservatif (ameliyatsız) tedaviye çok iyi yanıt verir.

1. Dejeneratif Spondilolistezis: En sık görülen tiptir ve yaşlanma sürecinin doğal bir parçasıdır. Genellikle 50 yaş üzerinde, kadınlarda daha sık görülür. Zamanla omurlar arasındaki disklerin ve omurganın arka küçük menteşe eklemleri olan faset eklemlerinin yıpranması sonucu, omurgada bir gevşeklik ve instabilite (dengesizlik) oluşur. Bu da omurun yavaşça öne doğru kaymasına neden olur. Genellikle L4-L5 seviyesinde görülür ve sıklıkla kanal daralması (spinal stenoz) ile birliktedir.

2. İstmik Spondilolistezis: Bu senaryo genellikle gençlikte başlar. Omurganın “pars interartikularis” adı verilen ve faset eklemlerini birbirine bağlayan küçük bir kemik köprüsünde, tekrarlayan gerilme ve zorlanmalara bağlı olarak bir stres kırığı (spondilolizis) gelişir. Bu kırık, adeta bir kapının menteşesinin kırılması gibi, omurun öne doğru kaymasına izin verir. Genç sporcularda bel ağrısının en sık nedenlerinden biridir. Ağrı genellikle gençlikte başlar, durur ve orta yaşlarda tekrar ortaya çıkabilir. En sık L5-S1 seviyesinde görülür.

Bel Kayması Belirtileri Nelerdir? Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Birçok insanda, özellikle düşük dereceli kaymalarda, hiçbir belirti olmayabilir ve durum başka bir nedenle çekilen filmlerde tesadüfen saptanır. 

• Mekanik Bel Ağrısı: En sık görülen belirtidir. Ağrı genellikle belin alt kısmında, derinde hissedilir. Ayakta durmak, yürümek, geriye doğru yaslanmak gibi omurgaya yük bindiren aktivitelerle artar; oturmak veya öne doğru eğilmekle ise azalır.

• Radiküler Semptomlar: Kayan omur, sinir köklerinin çıktığı kanalları daraltarak siyatik benzeri bir ağrıya, bacaklarda uyuşma ve karıncalanmaya neden olabilir.

• Nörojenik Kladikasyo Belirtileri: Özellikle dejeneratif tipte, kanal daralmasına bağlı olarak, yürüdükçe bacaklarda başlayan ve dinlenince geçen ağrı, kramp ve yorgunluk hissi olabilir.

• Hamstring (Arka Bacak Kası) Gerginliği: Vücudun, kaymayı dengelemek için geliştirdiği bir refleks sonucu arka bacak kaslarında belirgin bir sertlik ve gerginlik gelişebilir.

Bel Kaymasında Tedavi 

Grade I ve II kayması olan ve ilerleyici, ciddi bir sinir hasarı olmayan hastalar için tedavi her zaman konservatiftir. Amaç, kaymayı “geri ittirmek” değil (bu egzersizle mümkün değildir), omurgayı destekleyen kasları güçlendirerek ve esnekliği artırarak, vücudun bu yeni mekanik duruma adapte olmasını ve ağrısız bir şekilde fonksiyon görmesini sağlamaktır.

Fizik Tedavi ve Egzersiz

Bu, bel kayması yönetiminin en önemli ve en etkili parçalarından birisidir.

• Core Kaslarının Güçlendirilmesi: Karın (özellikle transversus abdominis) ve sırt (multifidus) kaslarını güçlendirmek, omurganın etrafında doğal bir “korse” oluşturarak instabiliteyi azaltır ve omurlara binen yükü hafifletir.

• Esneklik: Özellikle gergin olan hamstring ve kalça fleksör kaslarını germek, leğen kemiğinin duruşunu düzelterek bel üzerindeki stresi azaltır.

• Kaçınılması Gerekenler: Omurgayı geriye doğru aşırı büken (hiperekstansiyon) hareketlerden (bazı yoga pozisyonları, halterdeki bazı hareketler gibi) kaçınmak önemlidir, çünkü bu hareketler kaymayı ve sinir sıkışmasını artırabilir. Aynı şekilde manuel terapi hareketleri de bu kaymayı artıracak manipülasyonlara neden olabilir.

Aktivite Modifikasyonu ve Ergonomi

Ağrıyı tetikleyen aktiviteleri (uzun süre ayakta durmak, yüksek darbeli sporlar) bir süreliğine sınırlamak veya değiştirmek faydalı olacaktır. Oturma ve çalışma ergonomisini düzenlemek omurga sağlığını uzun vadede korumak için çok değerlidir.

İlaç Tedavisi

Ağrılı alevlenme dönemlerinde, non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAID’ler) veya basit ağrı kesiciler, ağrı ve iltihabı kontrol altına almak için kısa süreli kullanılabilir.

Enjeksiyon Tedavileri

Eğer belirgin bacak ağrısı (radikülopati) veya kanal darlığı semptomları ön plandaysa, sıkışan sinirlerin etrafındaki iltihabı baskılamak için yapılan nokta atışı tedavi veya epidural enjeksiyonlar, ağrıyı rahatlatarak hastanın fizik tedavi programına daha rahat katılmasını sağlayabilir.

Cerrahi Ne Zaman Düşünülür?

Ameliyat, sadece aşağıdaki durumlarda ve genellikle en az 3-6 aylık etkili bir konservatif tedaviye yanıt alınamadığında düşünülür:

• İlerleyici nörolojik hasar, bacaklarda ciddi güç kaybı durumlarında,

• İdrar veya gaita kontrolünde kayıp geliştiğinde,

• Konservatif tedaviye yanıt vermeyen, hastanın yaşam kalitesini ve günlük fonksiyonlarını tamamen bozan, dayanılmaz bel ve/veya bacak ağrısı olduğunda,

• Özellikle genç hastalarda, kaymanın radyolojik olarak kanıtlanmış bir şekilde ilerlediğinin saptanması durumunda ameliyat ön plana gelir.