boyun kireçlenmesi
servikal spondiloz

Boyun ağrısı şikayetiyle çekilen bir MR veya röntgen raporunda “Servikal spondiloz bulguları mevcuttur” ifadesini gördüğünüzde, endişelenip ciddi bir hastalığım mı var diye düşünebilirsiniz. Ancak, servikal spondiloz, yüzümüzdeki kırışıklıklar veya saçlarımızdaki beyazlar gibi, yaşlanma sürecinin omurgamızdaki doğal bir sonucudur. Tıpkı her kırışıklığınızın bir hastalık olmadığı gibi, her spondiloz bulgusu da bir ağrı veya sorun nedeni olmak zorunda değildir. Bu yazıda, boyunda kireçlenmenin ne olduğunu, nedenlerini, ne zaman ve nasıl belirti verdiğini ve modern tıbbın sunduğu tedavi yöntemlerini, bilimsel kanıtlarla inceleyeceğiz.

Servikal Spondiloz (Boyunda Kireçlenme) Ciddi Bir Durum mu? 

Servikal spondiloz, spesifik bir hastalıktan ziyade, boyun omurgasını oluşturan yapıların (diskler, eklemler, bağlar) zamanla yıpranması ve aşınmasıyla ortaya çıkan bir dizi dejeneratif değişikliği tanımlayan genel bir şemsiye terimdir. Halk arasında genellikle “boyun kireçlenmesi” olarak bilinir.

Bu süreç, genellikle bir domino taşı etkisi gibi, birbiriyle bağlantılı adımlarla ilerler. Her şey, omurlar arasındaki amortisörlerimiz olan disklerin yaşla birlikte su içeriğini kaybetmesiyle başlar. Suyunu kaybeden disk, yastık özelliğini yitirir, yassılaşır ve yüksekliği azalır. Disk yüksekliğinin azalması, omurlar arasındaki normal hareket mekaniğini bozar. Yük artık eşit dağılmaz ve omurganın arkasındaki küçük faset eklemlerine normalden çok daha fazla yük binmeye başlar. Aşırı yüke maruz kalan faset eklemlerinde, tıpkı dizdeki gibi kireçlenme (artroz) gelişir. Vücut, bu anormal hareketliliği durdurmak ve omurgayı stabilize etmek için bir savunma mekanizması olarak, omur kenarlarında ve eklemlerde “osteofit” adı verilen küçük kemik çıkıntıları oluşturur. Yassılaşan diskler, büyüyen faset eklemleri ve yeni oluşan kemik çıkıntıları, bir araya gelerek hem omuriliğin geçtiği ana kanalı (spinal stenoz) hem de sinir köklerinin çıktığı yan kanalları (foraminal stenoz) yavaş yavaş daraltır.

Servikal spondilozun radyolojik (yani röntgen veya MR’da görülen) bulguları, yaşla birlikte o kadar yaygınlaşır ki, neredeyse evrensel kabul edilir. Çalışmalar, 60 yaş üzerindeki asemptomatik (hiçbir şikayeti olmayan) bireylerin %90‘ından fazlasının boyun filmlerinde bir veya daha fazla seviyede dejeneratif değişiklikler, yani spondiloz bulguları olduğunu göstermektedir. Bu süreç genellikle 30’lu yaşlarda başlar ve yaş ilerledikçe görülme oranı ve şiddeti artar. Erkeklerde ve kadınlarda benzer oranlarda görülür. Genetik yatkınlık, sigara kullanımı, mesleki olarak boynu aşırı kullananlar (diş hekimleri, cerrahlar) ve geçmişte ciddi boyun travması geçirenlerde spondilotik değişiklikler daha erken yaşta ve daha şiddetli olabilir.

Boyun Kireçlenmesi Ne Zaman Ciddi Hale Gelir ?

Unutmayın, spondilozun kendisi değil, neden olduğu sinir basısı belirtilere yol açar. Milyonlarca insan, filmlerinde belirgin spondiloz olmasına rağmen hayatları boyunca hiçbir şikayet yaşamaz. Semptomlar ortaya çıktığında ise aşağıdaki durumlar oluşabilir.

Aksiyel Boyun Ağrısı: En sık görülen belirtidir. Ağrı, yıpranmış disklerin veya kireçlenmiş faset eklemlerinin (faset sendromu) kendisinden kaynaklanır. Genellikle boyunda ve omuzlarda künt, sızlayıcı bir ağrıdır. Boyun hareketleriyle artar ve dinlenince azalır.

Servikal Radikülopati: Daralan foramenler veya oluşan bir fıtık nedeniyle, omurilikten çıkan ve kola giden tek bir sinir kökünün sıkışmasıdır. Boyundan kola, ele ve parmaklara yayılan keskin, elektrik çarpması gibi bir ağrı, uyuşma ve güçsüzlükle karakterizedir.

Servikal Miyelopati: En ciddi tablodur. Ana spinal kanalın daralması sonucu doğrudan omuriliğin kendisinin bası altında kalmasıdır. Ellerde beceriksizlik, yürümede dengesizlik, bacaklarda sertlik gibi sinsi ve ilerleyici belirtilere yol açar. Miyelopati, kalıcı hasarı önlemek için genellikle cerrahi tedavi gerektiren bir durumdur.

“MR Raporumda Servikal Sponiloz Bulguları Mevcuttur” Tedavisi Nedir?

Servikal spondiloz tedavisinin altın kuralı şudur: “MR raporunu değil, hastayı tedavi et.” Eğer spondiloz bulgularınız var ama şikayetiniz yoksa, hiçbir tedaviye ihtiyacınız yoktur. Tedavi, sadece semptomlar ortaya çıktığında ve yaşam kalitesini etkilediğinde gereklidir.

Konservatif (Ameliyatsız) Tedaviler

Hastaların büyük çoğunluğu için tedavinin temelini oluşturur:

• Fizik Tedavi ve Egzersiz: Kanıta dayalı etkili bir yöntemdir. Amaç, boyun ve sırt kaslarını güçlendirmek, postürü düzeltmek, esnekliği artırmak ve eklemler üzerindeki anormal yükü azaltmaktır.

• İlaç Tedavisi: Ağrılı dönemlerde anti-inflamatuar ilaçlar, ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler kullanılabilir.

• Yaşam Tarzı ve Ergonomik Düzenlemeler: Doğru duruş alışkanlıkları kazanmak, çalışma ortamını düzenlemek ve doğru yastık seçimi, semptomların kontrolünde ve tekrarlamasının önlenmesinde kritik rol oynar.

Girişimsel Ağrı Tedavileri (Enjeksiyonlar)

Konservatif tedavilere yanıt vermeyen şiddetli ağrılarda, görüntüleme eşliğinde yapılan enjeksiyonlar etkili olabilir:

• Epidural Steroid Enjeksiyonları: Radikülopatiye (kola vuran ağrı) bağlı sinir iltihabını baskılamak için fayda gösterir.

• Faset Eklem veya Medial Dal Blokajları: Ağrının kaynağı kireçlenmiş faset eklemleri ise, bu bölgeye yapılan enjeksiyonlar hem tanısal hem de tedavi edici etki gösterebilir.

Cerrahi Tedavi

Cerrahi, sadece belirli ve zorunlu durumlarda, son çare olarak düşünülür:

• İlerleyici veya ciddi bulguları olan servikal miyelopati en önemli cerrahi nedendir.

• Konservatif tedavilere yanıt vermeyen, ilerleyici güç kaybına yol açan veya dayanılmaz ağrıya neden olan servikal radikülopati de oldukça önemli bir cerrahi neden bulgusudur.