boyun fıtığı
servikal disk hernisi

Bir sabah boynunuzda keskin bir ağrıyla uyandınız ve bu ağrı omuzunuza, kolunuza, hatta parmaklarınıza kadar bir hat boyunca ilerliyor mu? Elinizde bir uyuşma, karıncalanma veya eşyaları tutarken hissettiğiniz bir güçsüzlük mü var? Eğer bu senaryo size tanıdık geliyorsa, boyun omurlarınızın arasındaki disklerden birinin, hassas bir sinir dokusuna basarak alarm vermesine, yani bir Boyun Fıtığı (Servikal Disk Herniasyonu) durumunu yaşıyor olabilirsiniz. Bu durum endişe verici olabilse de, bilmelisiniz ki hastaların çok büyük bir kısmı doğru bir tedavi planı ve sabırla ameliyata gerek kalmadan iyileşir. Bu yazıda, boyun fıtığının  nedenlerinden belirtilerine, ameliyatsız tedavi seçeneklerinden cerrahinin ne zaman gerekli olduğuna kadar her detayı bilimsel kanıtlarla ve anlaşılır bir dille inceleyeceğiz.

Disk Nedir ve Nasıl Fıtıklaşır?

Omurgamız, boyunda üst üste dizilmiş yedi adet omur kemiğinden oluşur. Bu kemiklerin arasında, hem harekete izin veren hem de başımızın ağırlığının yarattığı şoku emen, özel yastıkçıklar bulunur. Bunlara “intervertebral disk” adını veririz. Bu diski, dışı daha sert, lastik benzeri liflerden (annulus fibrozus) oluşan ve içi daha yumuşak, jöle kıvamında (nükleus pulpozus) olan bir yapı olarak düşünebiliriz. Yaşla birlikte, tekrarlayan hareketler veya bazen de bir travma sonucu, bu yapının dış katmanında küçük yırtıklar oluşabilir. Eğer bu yırtık yeterince büyürse, içindeki jölemsi kısım dışarıya doğru taşar veya “fıtıklaşır”. Bu fıtıklaşan disk parçası, omurilikten çıkarak kollarımıza giden çok hassas sinir köklerine baskı yaptığında, işte o meşhur boyun fıtığı semptomları başlar. Hem boyun hem bel fıtığı hastalarında anlaşılması önemli bir konu fıtığınızın sayısı ya da varlığından ziyade fıtığınıza bağlı sinir basısı varlığının önemli olduğudur.

Boyun Fıtığı Görülme Sıklığı ve Risk Grupları

Boyun ağrısı son derece yaygındır, ancak her boyun ağrısı fıtık değildir. Gerçek, sinir basısına yol açan boyun fıtığı görülme sıklığı daha düşüktür.

• Görülme Sıklığı: Yapılan büyük epidemiyolojik çalışmalar, semptomatik (belirti veren) boyun fıtığı görülme oranının her 100.000 kişide yıllık yaklaşık 85 olduğunu göstermektedir.

• Yaş Grubu: En sık, disklerin hala jölemsi ama dış katmanının zayıflamaya başladığı 30’lu ve 40’lı yaşlarda zirve yapar.

• Cinsiyet: Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık görüldüğü bildirilmektedir.

• En Sık Görülen Seviyeler: Boyun fıtıkları en sık, boynun en hareketli segmentleri olan C5-C6 ve C6-C7 omurları arasında meydana gelir.

Boyun Fıtığı Neden Olur?

Dejenerasyon: En yaygın nedendir. Zamanla, disklerimiz doğal olarak su içeriklerini ve esnekliklerini kaybederler. Bu “dejenerasyon” süreci, diskin dış katmanını daha kırılgan ve yırtılmaya daha yatkın hale getirir.

Travma ve Zorlanma: Trafik kazaları (özellikle kamçı yaralanması), düşmeler, spor yaralanmaları veya ağır bir yükü yanlış bir şekilde kaldırmak, ani bir hareketle yanlış yükleme sağlıklı bir diskte bile bir yırtılmaya ve fıtıklaşmaya neden olabilir.

Yaşam Tarzı ve Genetik: Sigara içmek, disklerin kanlanmasını bozarak dejenerasyonu hızlandırır. Sürekli kötü duruş (örneğin, “text neck” – telefon boynu) ve genetik yatkınlık da önemli risk faktörleridir.

Boyun Fıtığı Belirtileri Nelerdir?

Boyun fıtığının belirtileri, fıtığın nereye baskı yaptığına göre iki ana tablo oluşturur. Bu ayrımı anlamak, tedavinin yönlendirilmesi açısından hayati önem taşır.

1. Servikal Radikülopati (Sinir Kökü Sıkışması): En sık görülen tablodur. Fıtık, omurilikten çıkan ve kola giden tek bir sinir köküne baskı yapar. Belirtiler genellikle tek taraflıdır:

   • Kol Ağrısı: Boyundan başlayıp, o sinirin dağılımına uygun olarak omuza, kola, ele ve parmaklara yayılan keskin, yanıcı, elektrik çarpması gibi bir ağrı meydana gelir. Bu kol ağrısı, genellikle boyun ağrısından çok daha şiddetli ve rahatsız edicidir.

   • Uyuşma ve Karıncalanma: Yine sinirin sorumlu olduğu belirli parmaklarda veya elin bir bölümünde hissedilir.

   • Güçsüzlük: O sinirin çalıştırdığı kaslarda (örneğin, kolu kaldırma, dirseği bükme veya parmakları sıkma gibi hareketlerde) kuvvet kaybı oluşabilir.

2. Servikal Miyelopati (Omurilik Sıkışması): Bu daha nadir görülen ancak çok daha ciddi bir durumdur. Fıtık, yana doğru sinir köküne değil de, geriye doğru direkt olarak omuriliğin kendisine bası yapar. Omurilik, tüm vücudun ana iletişim kablosu olduğu için belirtiler daha yaygın ve sinsi olabilir:

   • Ellerde sakarlık, düğme ilikleme veya yazı yazma gibi ince becerilerde bozulma görülebilir.

   • Yürümede dengesizlik, bacaklarda sertlik ve “sarhoş gibi yürüme” oluşabilir.

   • Kollarda ve bacaklarda yaygın uyuşma ve güçsüzlük meydana gelebilir.

   • Nadiren de olsa idrar veya gaita kontrolünde sorunlar ortaya çıkabilir. 

Miyelopati, ilerleyici ve kalıcı hasara yol açabilen bir durum olduğu için cerrahi tedavi öncelikli hale gelir.

Boyun Fıtığınde Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Anlaşılması gereken önemli konulardan birisi şudur ki, her boyun fıtığı için öncelikli ve tek karar ameliyat değildir. Ameliyat doğru hastada hayat kurtarıcı bir tedavi seçeneği olmasına rağmen her hasta için ameliyat planlanmaz. Servikal radikülopati (kol ağrısı) tablosuyla başvuran hastaların büyük çoğunluğu (%75-90) ameliyatsız tedavi yöntemleriyle zaman içinde vücudun kendini düzeltme mekanizmaları ile iyileşir.

Konservatif (Ameliyatsız) Tedaviler

• Aktivite Modifikasyonu ve Göreceli İstirahat: Ağrıyı artıran hareketlerden kısa bir süre kaçınmak faydalı olabilir. Ancak uzun süreli hareketsizlikten ve boyunluk kullanımından kaçınılmalıdır, çünkü bu durumlar kasları zayıflatarak daha ciddi sorunlara yol açabilir.

• İlaç Tedavisi: Anti-inflamatuar ilaçlar, ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler akut dönemdeki ağrı ve spazmı kontrol altına alır. Sinir ağrısı için gabapentin gibi özel ilaçlar da nadiren kullanılabilir.

• Fizik Tedavi: Tedavinin önemli basamağıdır. Postür eğitimi, ve en önemlisi, boyun ve sırt kaslarını güçlendirmeye yönelik özel egzersizler, omurganın stabilitesini artırır ve nüksleri önler.

• Epidural Steroid Enjeksiyonları: Diğer konservatif tedavilere yanıt vermeyen şiddetli kol ağrısı için, görüntüleme (floroskopi) eşliğinde doğrudan sıkışan sinirin etrafına yapılan kortizon enjeksiyonları, sinirdeki iltihabı ve ödemi baskılayarak dramatik bir rahatlama sağlayabilir.

Cerrahi Tedavi

Ameliyatsız tedaviler başarısız olduğunda veya miyelopati ya da ilerleyici güç kaybı gibi ciddi durumlar varlığında cerrahi en etkili çözümdür. Günümüzdeki en yaygın ve başarılı cerrahi yöntem Anterior Servikal Diskektomi ve Füzyon‘dur. Bu yöntemde, boynun ön tarafından küçük bir kesi ile girilerek fıtıklaşan disk çıkarılır ve boşalan mesafeye iki omurun birbirine kaynamasını sağlayan bir kafes konulur.