Kas ve yumuşak doku kaynaklı
boyun ağrıları

Sabah uyandığınızda tutulmuş bir boyun, gün sonunda omuzlarınıza binen ve başınıza yayılan o tanıdık sızı… Eğer bu durumlar size yabancı gelmiyorsa, yalnız değilsiniz. Boyun ağrısı, bel ağrısından sonra en sık görülen ikinci kas-iskelet sistemi sorunudur ve büyük çoğunluğu, kemik veya eklemlerdeki ciddi bir problemden ziyade, kaslar ve onları çevreleyen yumuşak dokulardan kaynaklanır. Bu duruma tıp dilinde “spesifik olmayan boyun ağrısı” veya “mekanik boyun ağrısı” denir. Bu rehberde, bu inatçı ağrıların nedenlerini, kimlerin daha çok risk altında olduğunu ve en önemlisi, bu ağrılardan kurtulmak için bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış yöntemleri masaya yatırıyoruz.

Bu tür boyun ağrısı, boyun omurlarını (servikal vertebra) çevreleyen ve destekleyen kaslar, tendonlar (kasları kemiğe bağlayan yapılar), ligamentler (kemikleri birbirine bağlayan yapılar) ve fasyanın (kasları saran bağ dokusu kılıfı) aşırı kullanımı, gerilmesi veya yaralanması sonucu ortaya çıkar. Genellikle altta yatan fıtık, kireçlenme (artroz) veya sinir sıkışması gibi spesifik bir yapısal hasar yoktur. Ağrının kaynağı, yorgun, gergin ve spazm halindeki kasların kendisidir.

Bu durumun en yaygın formlarından biri, “Miyofasyal Ağrı Sendromu’dur. Bu sendromda, kasların içinde “tetik nokta” (trigger point) adı verilen, elle hissedilebilen gergin bantlar ve düğümcükler oluşur. Bu noktalara basıldığında hem lokal olarak şiddetli bir hassasiyet hissedilir hem de bu ağrı, o noktadan uzaktaki başka bölgelere (örneğin başa, omuza veya kola) yayılabilir.

Boyun ağrısı son derece yaygındır ve modern yaşamın bir parçası haline gelmiştir. Çalışmalar, yetişkinlerin hayatları boyunca en az bir kez boyun ağrısı yaşama oranının (yaşam boyu prevalans) %70 ila %80 arasında olduğunu göstermektedir. Herhangi bir anda toplumun yaklaşık %10-20’si boyun ağrısı çekmektedir. Boyun ağrısı, kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Ağrı her yaşta görülebilse de, en sık 35 ila 50 yaşları arasında zirve yapma eğilimindedir.

Uzun süre masa başında, bilgisayar karşısında oturanlar (ofis çalışanları), sürekli aşağı bakarak çalışanlar (diş hekimleri, cerrahlar, montaj hattı işçileri) ve tekrarlayıcı baş hareketleri yapanlar yüksek risk altındadır. Stres, anksiyete ve depresyon, kas gerginliğini artırarak boyun ağrısını tetikleyen ve kronikleştiren önemli faktörlerdendir. Hareketsiz bir yaşam sürmek, kötü postür (duruş bozukluğu), düzenli egzersiz yapmamak ve hatta uyku pozisyonu bile riski artırır.

Kas kaynaklı boyun ağrılarının arkasında genellikle basit ama tekrarlayıcı hatalar yatar, ağrıdan kurtulmak için basit ama önemli küçük yaşam değişiklikleri olmazsa olmazdır.

• Postüral Yüklenme: En yaygın nedendir. Bilgisayar ekranına veya cep telefonuna bakarken başın uzun süre öne eğik pozisyonda kalması (“text neck sendromu” veya “ön baş postürü”), başın ağırlığını taşıyan boynun arka taraf kaslarına muazzam bir yük bindirir. Başın her 2.5 cm öne eğilmesi, boyun kaslarına binen yükü yaklaşık iki katına çıkarır.

• Kas Yorgunluğu ve Aşırı Kullanım: Sürekli aynı pozisyonda kalmak veya tekrarlayıcı hareketler yapmak kasların yorulmasına, kan akışının azalmasına ve içinde metabolik atıkların birikmesine neden olur. Bu da ağrı ve spazma yol açar.

• Uyku Ergonomisi: Çok yüksek veya çok alçak bir yastıkla uyumak, ya da yüzüstü pozisyonda baş yana dönük uyumak, gece boyunca boyun kaslarının gerilmesine neden olabilir.

• Akut Zorlanma: Ani bir hareket, ağır bir şey kaldırmak veya bir spor yaralanması sonucu kas liflerinde küçük yırtıklar (strain) veya ligamentlerde zorlanma  meydana gelebilir.

• Stres: Zihinsel ve duygusal stres, farkında olmadan omuzlarımızı yukarı çekmemize ve boyun kaslarımızı kasmamıza neden olur. Bu kronik gerginlik, ağrının hem nedeni hem de sonucu olabilir.

İyi haber şu ki, kas kaynaklı boyun ağrılarının büyük çoğunluğu doğru yaklaşımlarla yönetilebilir ve iyileştirilebilir. Tedavide amaç, ağrıyı azaltmak, kas fonksiyonunu geri kazandırmak ve en önemlisi, ağrının tekrarlamasını önlemektir.

Boyun Ağrısında Evde Yapabileceğiniz Tedaviler

• Aktif Dinlenme: Boynunuzu tamamen hareketsiz bırakmak yerine, ağrıya neden olmayan nazik hareketlere devam etmek iyileşmeyi hızlandırır. Uzun süreli boyunluk kullanımı kasları zayıflatacağı için önerilmez.

• Sıcak/Soğuk Uygulama: İlk 24-48 saatte, iltihabı azaltmak için ağrılı bölgeye bir beze sarılı buz torbası ile 15-20 dakika soğuk uygulama yapılabilir. Sonrasında veya kronik ağrıda, kan dolaşımını artırmak ve kasları gevşetmek için sıcak uygulama (sıcak duş, sıcak su torbası) daha faydalıdır.

• Basit Ağrı Kesiciler: Parasetamol veya ibuprofen gibi reçetesiz satılan ağrı kesiciler kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Uzun süreli ve aşırı kullanımdan kaçınma bütün vücut sağlığı için oldukça önemlidir.

Profesyonel Tedaviler ve Egzersiz

Ağrı birkaç gün içinde geçmediyse veya sık tekrarlıyorsa, bir doktor değerlendirmesi oldukça önemlidir.

• Fizik Tedavi ve Egzersiz: Tedavi için oldukça değerlidir. 

• İlaç Tedavisi: Doktorunuz, daha güçlü ağrı kesiciler, kas gevşeticiler veya kronik ağrı durumunda düşük doz antidepresanlar reçete edebilir.

• Tetik Nokta Enjeksiyonları: Miyofasyal ağrı sendromunda, inatçı tetik noktalara lokal anestezik enjeksiyonu (kuru iğneleme veya ilaçlı) yapılması, o bölgedeki kas spazmını anında çözebilir ve ağrı döngüsünü kırabilir.