nokta atışı tedavi
transforaminal enjeksiyon

Bel veya boyun fıtığına bağlı olarak bacağınıza veya kolunuza yayılan, yanıcı, elektrik çarpması gibi şiddetli bir ağrı mı yaşıyorsunuz? Fizik tedavi ve ilaçlar ağrınızı dindirmeye yetmiyor ve ameliyat olmaktan çekiniyor musunuz? İşte bu noktada, modern ağrı tedavisinin en güçlü silahlarından biri olan Transforaminal Epidural Enjeksiyon devreye girer. Bu yöntem, sorunun kaynağına, yani sıkışan sinir kökünün tam üzerine, milimetrik bir hassasiyetle ilaç ulaştırmayı hedefleyen, önemli bir ameliyatsız bel fıtığı tedavisi seçeneğidir. Bu yazıda, bu “nokta atışı” enjeksiyonun ne olduğunu, kimlere uygulandığını, nasıl yapıldığını, başarı oranlarını ve potansiyel risklerini bilimsel kanıtlar ışığında inceleyeceğiz.

Transforaminal enjeksiyon, omurgadaki sinir kökünün geçtiği foramen adı verilen doğal kemik kanala, hedef sinir kökü etrafındaki epidural boşluğa görüntüleme eşliğinde ilaç verilmesini ifade eden minimal girişimsel bir tedavi yöntemidir. Bu yöntem ile genellikle uygun dozda kortikosteroid ve uygun bir lokal anestezik karışımı kombine ilaç, doğrudan iltihaplı sinir kökü çevresine ulaştırılarak kimyasal iltihap, ödem ve sinir hassasiyeti azaltılmaya çalışılır. Transforaminal enjeksiyon çoğunlukla bel bölgesindeki disk taşması, disk yırtığı veya foraminal daralma nedeniyle gelişen bacak ağrısı ve uyuşma ile seyreden siyatik benzeri lumbosakral radiküler ağrıda, daha az sıklıkla ise boyun bölgesindeki sinir kökü sıkışmalarında düşünülür

Transforaminal Enjeksiyon Nedir ve Diğerlerinden Farkı Nedir?

Omuriliğimizi ve ondan çıkan sinir köklerini çevreleyen boşluğa “epidural boşluk” denir. Epidural enjeksiyonlar, bu boşluğa kortizon gibi güçlü bir anti-inflamatuar ilaç vererek, sinir çevresindeki kimyasal iltihabı ve ödemi baskılamayı amaçlar. Epidural boşluğa ulaşmanın birkaç yolu vardır:

• İnterlaminar Enjeksiyon: Omurganın arkasından, orta hattan girilerek ilacın epidural boşluğa yayılması sağlanır.

• Kaudal Enjeksiyon: Kuyruk sokumundaki bir açıklıktan girilerek ilaç verilir.

• Transforaminal Enjeksiyon: Bu yöntem, en hedef odaklı yöntemdir. Omurganın yan tarafında, sinir kökünün çıktığı “foramen” adı verilen kemik pencereden, özel bir iğne ile girilir. Bu sayede ilaç, doğrudan sorunlu, sıkışmış ve iltihaplı olan sinir kökünün etrafına, yani “yangının” tam merkezine verilir.

Hangi Hastalıklarda Uygulanabilir?

Transforaminal enjeksiyonun temel hedefi, tek bir sinir kökünün sıkışmasına bağlı olarak ortaya çıkan radiküler ağrıdır (halk arasında siyatik veya kol ağrısı olarak bilinir). En sık uygulandığı durumlar şunlardır:

• Lomber Disk Herniasyonu ve Servikal Disk Herniasyonu (Bel Fıtığı ve Boyun Fıtığı): Fıtıklaşmış bir diskin, tek bir sinir köküne bası yaparak bacağa (lomber) veya kola (servikal) yayılan ağrıya neden olması en yaygın kullanım alanıdır.

• Foraminal ve Spinal Stenoz: Sinir kökünün çıktığı kemik kanalın (foramen), yaşa bağlı kireçlenmelerle daralması sonucu siniri sıkıştırması durumu.

• Postherpetik Nevralji: Zona sonrası ilgili sinir kökünde devam eden inatçı ağrılarda.

İşlemin Tarihsel Gelişimi

Epidural boşluğa ilaç enjeksiyonu fikri 20. yüzyılın başlarına dayansa da, ilk başlarda bu işlemler “kör” olarak, yani herhangi bir görüntüleme olmadan, anatomik noktalara göre yapılıyordu. Bu da ilacın doğru yere gitme garantisini azaltıyor ve komplikasyon riskini artırıyordu. 1952’de floroskopi (anlık röntgen) cihazlarının kullanılmaya başlanması, iğnenin yerinin gerçek zamanlı olarak görülmesini sağlayarak enjeksiyonların güvenliğini ve etkinliğini devrim niteliğinde artırdı. Transforaminal yaklaşım ise, özellikle 1990’lardan sonra, sinir kökü anatomisinin ve ağrının patofizyolojisinin daha iyi anlaşılmasıyla, hedef odaklı bir tedavi olarak geliştirilmiş ve yaygınlaşmıştır.

Nokta Atışı Tedavinin Kanıta Dayalı Etkinliği

Hangi Hasta Daha Çok Fayda Görür?

Kısa süreli ağrısı olan, görüntüleme ile sinir kökü seviyesinde disk taşması veya foraminal daralma ilişkisi net olan, belirgin nörolojik kaybı bulunmayan ve konservatif tedavilerden yeterli yanıt alamayan hastalar daha öngörülebilir bir iyileşme sağlanabilir.
Yakın dönemde yayımlanan öngörü çalışmalarına göre, ağrı dağılımının sinir kökü dermatomu ile uyumlu olması, bacak ağrısının bel ağrısından baskın olması ve semptom süresinin kısa olması olumlu yanıt göstergeleri arasında yer alır. (Fromm 2025)

Transforaminal Enjeksiyon nasıl yapılır ?

İşlem, genellikle bir ameliyathane veya özel bir girişim odasında, bu konuya ilgili bir Beyin Cerrahisi uzmanı tarafından yapılır.

1. Hazırlık: Hasta, floroskopi cihazının olduğu masaya yüzüstü uygun bir pozisyonda yatırılır. Enjeksiyon yapılacak bölge steril bir şekilde temizlenir ve lokal anestezi ile uyuşturulur.

2. Görüntüleme Eşliğinde İğnenin Yerleştirilmesi: Hekim, floroskopi cihazından aldığı anlık röntgen görüntülerini takip ederek, çok ince özel bir iğneyi yavaşça ilerletir. Amaç, iğnenin ucunu tam olarak sinir kökünün çıktığı foramenin güvenli bir bölgesine yerleştirmektir. Bu etap işlemin en incelikli kısmıdır, doğru noktaya militmetrik bir hassasiyet ile yerleştirme işlemin başarısını artıracaktır. İşlem sırasında iğne, sinir kökü kanalının güvenli kabul edilen bölgelerine yönlendirilir ve iğnenin arteriyel yapılardan uzak tutulması için üst pedikülün altındaki subpediküler yaklaşım yerine, bazı merkezlerde damarların daha seyrek bulunduğu kabul edilen infranöral yaklaşım veya Kambin üçgeni yaklaşımı tercih edilebilir.

3. Doğrulama (Kontrast Madde): İğnenin yerinden emin olunduktan sonra, küçük bir miktar kontrast madde (ilaçlı boya) enjekte edilir. Floroskopide bu boyanın sinir kökü boyunca yayıldığı görülür. Bu, ilacın tam olarak doğru yere gideceğinin teyididir. Eğer boya damar içine yayılırsa, iğnenin yeri hemen düzeltilir. Bu adım, işlemin güvenliği için hayati önem taşır. Bu etapta kullanılacak kontrast madde miktarı işlemin püf noktalarından birisidir. Nokta Atışı Tedavide, röntgen ışınları ile gerçek zamanlı görüntüleme sağlayan floroskopi rehberliğinde uygulanır ve kontrast madde ile iğne ucunun damarsal bir yapıda olmadığı ve ilacın epidural boşluğa yayıldığı doğrulanır.

4. İlaç Enjeksiyonu: Doğru yer teyit edildikten sonra, kortizon ve genellikle bir miktar lokal anestezikten oluşan ilaç karışımı yavaşça enjekte edilir. Burada kullanılan ilaçlar, ilaçların karışım miktarı yoğunluğu işlem başarısı için önemli detaylardır. Lokal anestezik, işlemden hemen sonra birkaç saat süren geçici bir rahatlama sağlar. Kortizonun anti-inflamatuar etkisinin başlaması ise genellikle 2-3 gün sürer.

5. Sonrası: İşlem yaklaşık 10-20 dakika sürer. Hasta bir süre gözlem altında tutulduktan sonra aynı gün evine gönderilir.

Başarı Şansı ve Tedavinin Amacı

Transforaminal enjeksiyonun amacı fıtığı yok etmek değil, fıtığın neden olduğu şiddetli sinir kökü iltihabını (kimyasal radikülit) ve ödemi baskılamaktır. Bu sayede sinir üzerindeki baskı azalır ve şiddetli ağrı ortadan kalkar.

• Doğru tanı konmuş ve doğru teknikle uygulanmış hastalarda, bacak veya kol ağrısında %50’den fazla rahatlama sağlama oranı %70-85 civarındadır. Bu ağrısız veya ağrısı azalmış dönem, hastanın aktif olarak fizik tedavi programına katılmasına, egzersizlerini yapmasına ve vücudun doğal iyileşme sürecini tamamlamasına olanak tanıyan bir “fırsat penceresi” yaratır. İşlemin etki süresi genelde 6 ay ile 2 yıl arasında değişir.

Komplikasyon ve Riskler

Deneyimli ellerde ve görüntüleme eşliğinde yapıldığında transforaminal enjeksiyon oldukça güvenli bir işlemdir. Ancak her girişimsel prosedür gibi potansiyel riskleri vardır:

• Yaygın ve Hafif Yan Etkiler: Enjeksiyon yerinde geçici ağrı, baş ağrısı, yüzde kızarma veya tansiyonda geçici oynamalar görülebilir.

• Nadir Görülen Riskler:

  • Enfeksiyon: Steril koşullara uyulduğunda çok nadirdir.

  • Kanama: Özellikle kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalarda risk artar.

  • Sinir Hasarı: İğnenin doğrudan sinire temas etmesi sonucu geçici veya kalıcı sinir hasarı riski çok düşüktür (%1’den az).

  • Damar İçi Enjeksiyon: En ciddi komplikasyondur. Kortizon partiküllerinin omuriliği besleyen küçük bir artere enjekte edilmesi, felç (inme) gibi çok ciddi nörolojik sonuçlara yol açabilir. Bu risk servikal (boyun) enjeksiyonlarda, lomber (bel) enjeksiyonlara göre daha yüksektir. Kontrast madde kullanımı ve partikülsüz steroidlerin tercih edilmesi gibi modern güvenlik önlemleri bu riski en aza indirmek için alınır. Bu nedenle, işlemi yapacak olan hekimin deneyimi ve kullandığı teknikler hayati önem taşır.

Hasta Özelinde Yaklaşımlar

Kan Sulandırıcı ve Pıhtı Önleyici İlaçların Kullanımında

Diyabet, Hormon ve Sistemik Etkiler

Kortikosteroidler, diyabetli bireylerde kan şekerini geçici olarak yükseltebilir ve bu artış çoğu hastada bir ila dört gün arasında normale döner, bu nedenle işlem sonrası evde sıkı kan şekeri izlemi önerilir.
Tek bir epidural steroid enjeksiyonunu takiben hipotalamus-hipofiz-adrenal eksen baskılanması görülebilir ve bu baskılanma çoğunlukla iki ila dört hafta içinde düzelir, bu nedenle sık aralıklarla yüksek doz enjeksiyonlardan kaçınmak gerekir. Steroid dozu arttıkça baskılanmanın süresi ve sıklığının uzayabildiği gösterilmiştir ve bu nedenle “en düşük etkili doz, en seyrek aralık” ilkesi benimsenmelidir.

Kaç Seans Yapılır, Aralıklar Nasıl Olmalı?

Kanıta dayalı kılavuzlar, yılda dört uygulamayı aşmayan, iki ile on iki hafta aralıklarla planlanan ve klinik yanıta göre sürdürülen bir yaklaşımı önermektedir ve gereksiz tekrarların önüne geçilmesi vurgulanmaktadır. İlk uygulamadan sonra belirgin ve anlamlı düzelme gözlenirse, gereksiz yinelemelerden kaçınılması ve hastanın egzersiz, yaşam tarzı düzenlemeleri ve fizik tedavi ile desteklenmesi uzun dönem kalıcılık için önemlidir.

SONUÇ

Nokta Atışı Tedavi, sinir kökü düzeyindeki iltihap ve ödemi hedefleyerek, özellikle disk hernisi ilişkili lumbosakral radiküler ağrıda kısa ve orta vadede ağrı ve işlevde klinik olarak anlamlı iyileşme sağlayabilen, kanıta dayalı ve hedefe yönelik bir tedavi seçeneğidir. Uygun hasta seçimi, görüntüleme eşliğinde dikkatli teknik, kontrast ile intravasküler kaçışın dışlanması, güvenlik lehine partikülsüz steroid tercihleri, antitrombotik ilaç yönetimi ve diyabet gibi eşlik eden durumların planlaması ile bu tedavinin fayda-risk dengesi optimize edilebilir. Cerrahiye kıyasla bazı hasta gruplarında benzer kısa dönem klinik sonuçlar ve daha iyi maliyet etkinlik sağlayabildiği gösterilen transforaminal enjeksiyon, kişiselleştirilmiş tedavi planlarında önemli bir yer tutar ve doğru bir yaklaşımla iyi sonuçlar verir.